Niet alle boeren in regio sluiten aan bij protesten tegen Haagse ‘stikstofbrief’
Nieuws
Alblasserwaard/Vijfheerenlanden – Agrariërs in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden verschillen behoorlijk in hun kijk op de stikstofplannen van het kabinet. En waar de een oproept tot protest, wil de ander vooral in onderhandeling blijven.
In de aanloop naar Prinsjesdag (dinsdag 15 september) peilde Het Kontakt de stemming bij boeren in de regio.
Niks doen is geen optie op dit moment
Vlag op zijn kop
Melkveehouder Bert Kuiper uit Wijngaarden en zijn vrouw hebben de Nederlandse vlag onlangs weer op zijn kop gehangen. Op Instagram melden ze dat boer zijn in Nederland geen doen meer is en dat de stikstofplannen van de minister moeten verdwijnen. Kuiper: “Als het nodig is, doen we mee aan de protesten. We lopen niet voorop en proberen er via social media en de omgekeerde vlag bekendheid aan te geven. Niks doen is geen optie op dit moment.”
Protest nodig
Volgens de Wijngaardse boer groeit de animo om te protesteren. “Je merkt dat steeds meer. Ook toeleveringsbedrijven die om de boeren heen staan, komen er steeds meer achter dat protest nodig is.”
In 2019 deed Kuiper mee aan protesten in Den Haag en Stroe, overigens niet met de trekker. Ook nu wil hij zeker van zich laten horen. “Omdat verleende vergunningen voor bepaalde bedrijven ingetrokken worden. En de plannen die nu worden gepresenteerd zijn niet haalbaar voor ons.”
Het halveren van de ammoniak-uitstoot is niet mogelijk; dan moeten er zóveel koeien weg, dat is het einde van ons bedrijf
Einde van bedrijf
Punten van kritiek van Kuiper: “De GVE-norm (norm die aangeeft hoeveel vee een boer op zijn grond mag houden, red.) is in dit gebied wel haalbaar, maar in Brabant lopen ze klem. En het halveren van de ammoniakuitstoot is niet mogelijk; dan moeten er zóveel koeien weg, dat is het einde van ons bedrijf. Wij zouden misschien een derde van onze koeien moeten wegdoen, dat is niet rendabel. In eerste instantie dachten veel mensen: het loopt wel los. Iedereen komt er nu achter dan niemand die doelen gaat halen. En boeren bij natuurgebieden worden nog harder getroffen.”
‘Geen feiten’
Kuiper bestrijdt de conclusie dat stikstofreductie nodig is en dat het met de natuur slecht gaat. “Er zijn cijfers waaruit blijkt dat het slecht gaat met de natuur, maar andere rekensommen laten weer iets anders zien. Het zijn geen feiten.”
Ik heb niet het idee dat de actiebereidheid heel groot is
Niet de weg op
Volgens melkveehouder Dirk Stuij uit Ottoland is de actiebereidheid in de regio niet zo groot. Stuij is ook voorzitter van LTO-Noord in de Alblasserwaard. “Ik heb niet het idee dat de actiebereidheid heel groot is. Wel zie ik dat die onder jonge boeren of jongeren die boer willen worden groter is. Dat snap ik. Ik ga zelf niet met de trekker de weg op. Ik ben wel een keer in het oosten van het land geweest om te demonstreren, met de auto. Maar protesteren met trekkers is niet mijn ding.”
Rijk rekenen
“De woede is in Brabant groter dan in Zuid-Holland”, zegt Stuij. “Maar ik denk ook dat we ons in deze regio te rijk rekenen; de maatregelen zijn straffer dan wij denken, dat baart mij wel zorgen. Mensen hebben amper door wat de consequenties zijn. Boeren doen hun ding op het erf en denken: het gaat al acht jaar hetzelfde, dat zal de komende acht jaar ook wel zo zijn.”
Rol provincies
Volgens Stuij ligt er een ‘heel grote rol voor de provincie en de gebiedsprocessen’. Hij doelt op het gezamenlijk, in coöperaties, terugdringen van de stikstofuitstoot. De landelijke overheid biedt ruimte voor zo’n gebiedsgerichte aanpak. “Wat wethouder Jan Lock van Molenlanden uitrolt, dat geeft ruimte. En als boeren moeten we ook wel leveren.”
Als leden de drang voelen om te demonstreren, dan begrijpen wij dat, maar we gaan het niet organiseren
Onderhandelingstafel
LTO-Noord roept niet op tot actie. “We blijven aan de onderhandelingstafel. Als leden de drang voelen om te demonstreren, dan begrijpen wij dat, maar we gaan het niet organiseren. Het is goed dat er partijen zijn die van buitenaf druk zetten en het is goed dat er partijen zijn die aan tafel zitten en de lijnen open houden. Er zijn organisaties die vinden dat de stikstofbrief van tafel moet. Dat vindt LTO niet, want dat gaat ons niet helpen. Er moeten wel degelijk dingen anders. Zo lang je aan tafel zit, heb je invloed. Er is een politieke meerderheid die de brief ondersteunt. We moeten alles op alles zetten om onze invloed aan te wenden om nog wat dingen te regelen. Want het is onmogelijk om binnen korte tijd de emissies te verminderen. En de kritische depositiewaarde moet er echt snel uit.”
Het ministerie heeft gelukkig al gemeld dat maatregelen voor bepaalde bedrijven niet lekker uitpakken en dat die moeten veranderen
Vertrouwen
Biologische melkveehouder Arjan Kool uit Hei-en-Boeicop denkt er anders over. “Het is altijd goed om je stem te laten horen, maar niet via protest.” Wat Kool betreft hoeft niet de hele stikstofbrief van tafel, maar hij heeft wel bedenkingen. “Waar ik moeite mee heb: de emissie van ammoniak en fosfaat afrekenen per kilo fosfaatrecht. Het ministerie heeft gelukkig al gemeld dat maatregelen voor bepaalde bedrijven niet lekker uitpakken en dat die moeten veranderen. Dus ik heb er wel vertrouwen in dat dat goed gaat komen. We hebben een minderheidskabinet dat steun nodig heeft. Waarschijnlijk komt die steun van PRO, daar zitten verstandige mensen die oog hebben voor biologische en extensieve boeren.”
Geen fraaie manier
Kool denkt dat het nodig is dat de ontwikkelingen in de landbouw worden bijgestuurd. “Het aantal koeien dat buiten loopt, is over de jaren enorm afgenomen. Dat heeft impact. Daardoor krijg je monotoon grasland en gaat de ammoniak-emissie omhoog. Maar of de aanpak van het kabinet de gewenste is, daar heb ik vraagtekens bij. Dertig jaar geleden hadden ze verstandig beleid in moeten zetten. Nu heeft de landbouw zich in een hoek gemanoeuvreerd waar je zonder lastige maatregelen niet uitkomt. De overheid had in een vroeg stadium de intensivering moeten beperken door een maximum in te stellen. De boeren kunnen de vrijheid niet aan, de overheid reageert niet snel genoeg en de natuur kan het ook niet aan. Toen Carola Schouten minister werd zei ik al: er is geen fraaie manier meer om eruit te komen.”
Groen en geel
Over de aangekondigde protesten zegt Kool: “Boeren zien dat ze beperkingen opgelegd krijgen, dat vinden mensen niet leuk. Je kan het altijd proberen. Maar trekkers op snelwegen, daar ben ik op tegen, daar horen ze gewoon niet. Dat is ook weer de schuld van de overheid zelf, die is met gedogen begonnen. Ik ergerde me er groen en geel aan. Met protesteren zonder trekker heb ik geen moeite. Maar mensen die roepen dat de hele brief van tafel moet en dat er niks aan de hand is, daar ben ik het ook niet mee eens.”
Veel boeren denken dat ze het zelf zouden kunnen oplossen. Ik niet.
Ganzenstront
De biologische boer is blij dat hij de taak van de regering niet heeft. “Veel boeren denken dat ze het zelf zouden kunnen oplossen. Ik niet. Er moeten keuzes gemaakt worden. Wel heb ik mijn bedenkingen bij de berekeningen. Neem bijvoorbeeld de Diefdijk in Schoonrewoerd: aan de ene kant van de dijk krijgen boeren beperkingen opgelegd, aan de Gelderse kant niet. Het stinkt er van de ganzenstront. Ik snap wel dat boeren zeggen: wat is dat voor flauwekul? Er is een veel groter ganzenprobleem.”
Waarheid en onzin
Naast begrip voor vakgenoten heeft hij kritiek op hen. “Mijn collegaboeren hebben last van een heel menselijke eigenschap, namelijk dat ze alles wat in hun straatje past direct als waarheid accepteren en wat er niet in past als grote onzin afwijzen.” Kool verwijst naar een artikel van Tom Saat over de documentaire ‘Natuur houdt zich niet aan natuurbeleid’, op de website Sterke-erven.nl. “Op basis van een documentaire concluderen dat er niets aan de hand is en dat er daarom niets hoeft te veranderen, is een mooi voorbeeld van die houding. Saat gaat daar terecht tegenin. Er liggen stapels gevalideerde onderzoeken over de achteruitgang van het aantal insecten.”
Provincie Utrecht
Peter Heikoop, biologische melkveehouder van de Groene Geer in Nieuwland gaat ‘zeker niet protesteren’. Maar hij is het ook niet eens met alle maatregelen. De Provincie Utrecht heeft een visie opgesteld die verder gaat dan het landelijke beleid. Er zijn stikstofvrije zones rond natuurgebieden ingesteld: langs de Diefdijk, de Lingeuiterwaarden en de Zouwe. Collega’s die ertegenaan wonen moeten stoppen met hun bedrijf. Dat is onterecht lijkt mij. Maar ik zie geen reden om met een trekker op de snelweg te gaan rijden. Ik schaam me dood voor mijn beroepsgroep.”
Problemen opgestapeld
Heikoop vindt dat de sector zich op een verkeerde manier heeft ontwikkeld. “De melkveehouderij is losgekomen van het natuurlijke gebeuren, vandaar dat er mestproblemen ontstaan. Vijftien jaar geleden waren er al plannen om het aantal koeien per hectare vast te stellen, dat is uitgesteld. Problemen hebben zich opgestapeld.”
‘Stikstofverhaal is blunder’
Maar het stikstofverhaal is een blunder van wetgevers, ontstaan door blind vertrouwen op wetenschappers. Het is een fout systeem, ik heb niet de indruk dat het slecht gaat met de natuur. Ik snap dat er teveel stikstof is, daardoor krijg je meer bramen en brandnetels. Maar natuur is altijd in ontwikkeling. Als je wilt dat er schrale gebieden zijn, heb je een probleem. Door de eeuwen heen is de ecologie altijd veranderd. Duizend jaar geleden was het hier een zompig moeras. Nu willen we een verschraling, wat niet gebiedseigen is omdat dit een stikstofrijk gebied is.”
Meer biodiversiteit bereik je door te stoppen met overdadig gebruik van kunstmest en veevoerimport
Reductie veestapel
Voor het tegengaan van teloorgang van biodiversiteit zijn andere maatregelen nodig dan de overheid nu neemt, zegt Heikoop. “Meer biodiversiteit bereik je door te stoppen met overdadig gebruik van kunstmest en veevoerimport. Maar dat zijn verdienmodellen en dat blijft gewoon in stand. Je moet niet te veel eiwitrijke producten invoeren. Ik ben wel voor reductie van de veestapel. Er is nu een verdienmodel dat meer kost dan het oplevert, als je alles erin meeneemt. Helaas lenen de boeren zich voor het verdedigen van belangen van grote partijen, met name de veevoerindustrie, verzekeraars en zuivelondernemingen als Campina en Lactalis. Lactalis zet 97 procent af in het buitenland.”
Het raakt de bestaans-zekerheid van boeren
Onzekerheid
In juli reageerde LTO-voorzitter (Alblasserwaard-Vijfheerenlanden) Henry Voogd ook al in deze krant op de Haagse plannen. Voogd is tevens veehouder in Leerdam. Ook hij zag uiteenlopende reacties toen de aanpak bekend werd. “Er waren boeren heel boos, bij anderen was er vooral onzekerheid”, aldus Voogd twee maanden geleden. Hij wees erop dat voor boeren nog steeds veel vragen en onzekerheden bestaan. “Het raakt de bestaanszekerheid van boeren. Dat levert veel emoties op.”
Gebiedsgerichte plannen
Gunstige kant van de geplande aanpak is dat de overheid ruimte blijft bieden aan al bestaande gebiedsgerichte plannen. Een groep onafhankelijke onderzoekers, onder wie Jan Lock, wethouder in de gemeente Molenlanden, publiceerde in maart de verkenning ‘De Nederlandse stikstofcrisis: Van verwarring naar verbinding’. Door milieukundige, ecologische en beleidsmatige problemen van elkaar te scheiden, deden zij suggesties om de huidige impasse en de grote sociaaleconomische gevolgen daarvan te doorbreken.
Jan Lock was nauw betrokken bij het al jaren lopende proces om met een gebiedsgerichte benadering het stikstofprobleem voor boeren in de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden aan te pakken. Het gemeentebestuur en agrariërs trekken daarin gezamenlijk op, waarbij één van de rode draden is om maatregelen te nemen die passen bij de streek en/of bij individuele boeren.
Drie kernproblemen
De auteurs identificeren drie kernproblemen. In de eerste plaats de noodzaak om onder meer ammoniak, nitraat en stikstofoxiden structureel te verlagen. Het tweede pijnpunt is de schade aan natuurgebied door decennialange stikstofdepositie, verdroging en achterstallig beheer. Het derde probleem is de vastgelopen vergunningverlening door een ingewikkelde juridische verknoping van berekende depositie en mogelijke effecten op natuur.
Resultaten laten zien
De oplossing ligt volgens de onderzoekers in een drieledige, samenhangende aanpak. Het rapport pleit voor een transitie van het huidige, complexe depositiebeleid naar een robuust en gebiedsgericht emissiebeleid. De onderzoekers concludeerden dat een integrale aanpak een einde kan maken aan de huidige patstelling. LTO-voorzitter Voogd wees er in juli al op dat de regio wel resultaten moet laten zien die standhouden bij de rechter. Als dat niet lukt, krijgen boeren in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden alsnog te maken met de generieke landelijke maatregelen.
Goudriaans Kamerlid Jan Arie Koorevaar:
‘Laat je niet gek maken’
Goudriaan - Tweede Kamerlid Jan Arie Koorevaar (CDA) en boer in Goudriaan Jan Arie Koorevaar begrijpt de zorgen over de stikstofbrief van afgelopen juni. Hij heeft zelf ook kritiek, maar brengt ook nuances aan.
Dit kan niet nog eens zeven jaar duren
Gevraagd naar een reactie op de boosheid bij boeren zegt Koorevaar: “De brief presenteert op hoofdlijnen een pakket om als Nederland van het stikstofslot af te komen. We hebben geleerd dat dit probleem niet vanzelf verdwijnt en dat we keuzes moeten maken om Nederland weer in beweging te brengen. Ook voor boeren staat alles stil. Zonder vergunning is het lastig om te investeren, of voor jonge boeren om het bedrijf over te nemen. PAS-melders en interimmers hebben geen vergunning. Dit kan niet nog eens zeven jaar duren.”
Nog geen wet
Koorevaar stelt verder: “Maar de brief is nog geen wet. Het klopt dat er veel in staat en dat de inhoud grote impact kan hebben. De normen zijn nieuw maar ook onbekend. Niemand heeft op dit moment nog voldoende gevoel bij wat deze normen, die in 2035 moeten worden gehaald, precies gaan betekenen. Bovendien moet het komende jaren nog verder worden uitgewerkt.”
Ik begrijp dat boeren deze brief door de bril van hun eigen bedrijf en omgeving bekijken
Kamervragen gesteld
“Ik begrijp dat boeren deze brief door de bril van hun eigen bedrijf en omgeving bekijken. Maar op dit moment kun je daar nog geen definitieve conclusies aan verbinden. Het heeft mij daarom best gestoord dat het ministerie deze zomer laat met antwoorden kwam op praktijkvragen die werden gesteld, en hoe provincie Noord-Brabant met de vijf pluimveehouders is omgegaan. Met de brief en plannen van de minister op tafel, mag dat niet gebeuren. Ik ben daar heel duidelijk over en heb daarom gelijk Kamervragen gesteld.”
Ruimte geboden
Koorevaar wijst erop dat er door de minister-president ruimte is geboden om met verbetervoorstellen te komen. “En tegelijkertijd worden de plannen voor een groot deel nog uitgewerkt in de provincies en gebiedsprocessen. Daar hebben wij ons als CDA hard voor gemaakt. Niet vanuit de Haagse vergadertafel, maar aan de keukentafel. Ik blijf er ook voor pleiten om veel meer ruimte te bieden aan samenwerking tussen bedrijven en de overheid om met praktische, innovatieve oplossingen te komen die helpen om de bedrijfsvoering te verbeteren en uitstoot van emissies te verminderen. De overheid die duidelijke doelen stelt, maar uiteindelijk komen de oplossingen uit de praktijk. Dit zou in nieuwe vorm van publiek private samenwerking geregeld kunnen worden.”
Een van de onderwerpen waarvan ik vind dat er nog goed naar gekeken moet worden,
is de ammoniaknorm
Maatwerkplannen
De Goudriaanse politicus pleit ervoor in gesprek te blijven met de sector. “Een van de onderwerpen waarvan ik vind dat er nog goed naar gekeken moet worden, is de ammoniaknorm. Daarbij vind ik het belangrijk dat ook de uitstoot op het veld wordt meegenomen. Daarnaast denk ik aan innovaties die we nu nog niet meerekenen, maar die zowel kleinere als grotere bedrijven kunnen helpen om hun emissies verder te verlagen. Ook vind ik het belangrijk dat provincies de ruimte krijgen om met maatwerkplannen te komen. We moeten daarom in gesprek blijven.”
Overlegtafel
Wat Koorevaar betreft moet er aan de overlegtafel nog veel gebeuren. “Alleen in overleg kunnen boerenorganisaties invloed uitoefenen op de inhoud. Ik zou zeggen: aan tafel! Ik begrijp het als boeren hun stem laten horen. Maar laat je niet gek maken.”
Prinsjesdag en acties
Agrarische collectieven hebben voor Prinsjesdag (dinsdag 15 september) protestacties aangekondigd. De acties richten zich vooral tegen de nieuwe stikstofplannen en de ‘stikstofbrief’ van minister Jaimi van Essen, die vlak voor de zomervakantie werd gepresenteerd.
Nu trekkers op snelwegen strafrechtelijk aangepakt gaan worden, is de vraag in welke vorm boeren zullen gaan protesteren. Farmers Defence Force (FDF) liet al weten dat boeren volgens hen het recht houden om tijdens een protestactie een snelweg te blokkeren. Bij de stikstofaanpak stelt het kabinet zones in rond natuurgebieden. Rond vijftien grote natuurgebieden komen zones van een kilometer en rond 85 andere natuurgebieden zones van 500 meter. Voor boerenbedrijven in die gebieden kan dat betekenen dat zij moeten stoppen, verhuizen of investeren in maatregelen om de stikstofuitstoot te verlagen. Daarnaast wil het kabinet de stikstofuitstoot door de landbouw landelijk met 42 tot 46 procent terugbrengen ten opzichte van 2019. Uiteindelijk moet het stikstofpakket ervoor zorgen dat er weer ruimte komt voor boer, natuur en nieuwbouw. Er is 20 miljard euro beschikbaar om boeren te ondersteunen bij het maken van keuzes die passen bij hun situatie. Boeren kunnen kiezen voor omschakelen, extensiveren, verplaatsen of stoppen.
Waarom is stikstof een probleem?
Regio - Stikstof is een kleur- en reukloos gas dat een hoofdbestanddeel van onze atmosfeer vormt en van nature niet schadelijk is. In de vorm van actieve verbindingen kan het echter wel voor milieuproblemen zorgen.
Het zogenaamde ‘stikstofprobleem’ gaat niet over het onschadelijke stikstofgas in de lucht, maar over schadelijke stikstofverbindingen die neerslaan in de natuur. Het in bovenstaand artikel genoemde rapport ‘De Nederlandse stikstofcrisis’ geeft meer uitleg.
De verhoogde stikstoftoevoer en de verliezen naar lucht en water zorgen onder andere voor afname van de waterkwaliteit, zorgt voor verslechtering van de luchtkwaliteit en heeft invloed op het klimaat door de uitstoot van broeikasgassen. Dit heeft ook allemaal een negatieve invloed op de gezondheid van mensen.
Hoge concentraties van NO2 (stikstofdioxide, een chemische verbinding van stikstof en zuurstof) veroorzaken schade aan de longen en leiden tot ademhalingsproblemen, zo stellen de onderzoekers in het rapport. Belangijker is dat stikstofoxiden samen met vluchtige organische verbindingen ozon (O3) vormen, waardoor smog kan optreden. Smog door ozon veroorzaakt luchtwegklachten, irritaties aan de ogen, neus en keel, en duizeligheid. Daarnaast dragen ammoniak en stikstofoxiden voor circa 38 procent bij aan de vorming van fijnstofdeeltjes. Die deeltjes hebben een schadelijke uitwerking op longen, hart en bloedvaten.
Een verhoogde uitspoeling van nitraat (NO3, een verbinding van stikstof en zuurstof) naar grond- en oppervlaktewater vormt een risico voor de drinkwatervoorziening. Te hoge gehalten in het drinkwater kunnen leiden tot de omzetting van nitraat in nitriet, wat vooral voor baby’s schadelijk kan zijn. De overmaat aan stikstof heeft ook gevolgen voor het klimaat. Ten eerste leidt een verhoogd stikstofgebruik in de landbouw tot verhoogde emissies van lachgas. Lachgas ontstaat in het water en in de bodem, bijvoorbeeld bij het gebruik van mest, het omploegen van grasland of door depositie en stikstof. Het hele rapport is hier te lezen.
De reactiemogelijkheid onder dit artikel is uitgeschakeld. Helaas hebben we hiertoe moeten besluiten op basis van het in de reacties steeds verder afnemende respect voor elkaar en het veelvuldig tegenkomen van onder meer beledigingen, racisme, grof taalgebruik en het ‘op de persoon spelen’. De hoeveelheid en intensiteit van de discussies maakt het voor de redactie onmogelijk om effectief te kunnen modereren.
