Raad van State buigt zich over radartoren Herwijnen: gemeente, burgers en Defensie botsen

Den Haag/Herwijnen - Ondanks de vergunningen die nog niet verleend zijn door gemeente West Betuwe, is het ministerie van Defensie begonnen met de bouw van de omstreden radartoren in Herwijnen. Dit is voor eigen risico van Defensie, zolang de Raad van State geen definitief oordeel heeft gegeven over de ingestelde beroepen. Dinsdag werd namelijk de eerste rechtszaak bij de Raad van State gehouden. “Het gaat vandaag alleen om de juridisch technische kwestie”, begon de rapporteur van de Raad van State voordat ze haar vragen aan de verschillende aanwezigen stelden.

De landsadvocaat van het ministerie van Defensie was aanwezig, alsook de appellanten: de advocaat van gemeente West Betuwe, de advocaat van Stichting Niet nog een radar in Herwijnen en inwoners die in de buurt van de radartoren wonen.

Zijn de juiste procedures gevolgd?

De Raad van State probeerde er tijdens deze zitting achter te komen of het ministerie van Defensie de juiste procedures gevolgd heeft. Na bijna twee uur, wist de Raad van State genoeg. “We gaan nu nadenken en over de zaak beslissen”, sprak de voorzitter van de Raad van State. “We nemen zes weken de tijd, maar misschien kost het ons meer tijd, dan laten we dit aan u weten. We weten dat de zaak al jaren speelt dus doen ons best om alles voortvarend te laten verlopen.”

De vraag die tijdens de zitting centraal stond was: Is de Rijkscoördinatieregeling (RCR) goed toegepast? En wat zijn de gevolgen als deze regeling niet goed is toegepast? De RCR zorgt ervoor dat grote projecten die van nationaal belang zijn, gestroomlijnd en versneld worden. Het ministerie vind dat deze regeling terecht is toegepast. Gemeente West Betuwe, Stichting Niet nog een radar in Herwijnen en andere omwonenden zijn het hier niet mee eens.

Edwin Rijkse, voorzitter van Stichting Niet nog een radar in Herwijnen kijkt positief terug op de zitting. “De houding van de Raad van State was kritisch en er werden veel vragen gesteld, maar wat er besloten gaat worden weet ik echt niet.”

Twee voorwaarden

Om een RCR toe te passen, moet er aan een aantal voorwaarden voldaan worden. Het ministerie gelooft dat aan al deze voorwaarden voldaan is, de appellanten zijn het hier niet mee eens. Zij stellen twee voorwaarden in twijfel.

• Gaat het om landsbelang?
• Hebben de Eerste en Tweede Kamer expliciete toestemming gegeven om de RCR toe te passen.

Zo stelde de advocaat van de Stichting: “Er is ten onrechte het label van landsbelang opgeplakt.” Maar de landsadvocaat stelde dat er evident bewijs is dat het om landsbelang gaat.

Heeft de Eerste Kamer ingestemd?

Het tweede vraagstuk werd ook uitvoerig besproken. 

In de Eerste Kamer is er een debat gevoerd over deze kwestie. “De Eerste Kamer heeft hiermee ingestemd”, aldus de rapporteur van de Raad van State. “Maar u (red. advocaat van de Stichting) stelt dat er alleen is ingestemd met bepaalde voorwaardes, waar kunnen wij deze voorwaardes vinden?”

De advocaat stelde dat deze voorwaardes te lezen zijn in de verslagen van het Eerste Kamer debat over deze kwestie. De voorwaardes gaan onder andere over een mogelijke betere locatie, overschrijdingen van wettelijke normen en monitoring. De minister is het hier niet mee eens: “De Eerste Kamer heeft in december 2019 onvoorwaardelijk ingestemd met de toepassing van de RCR”, aldus de landsadvocaat.

Heeft de Tweede Kamer ingestemd?

Ook in de Tweede Kamer is er gesproken over de kwestie. Zo is er in 2022 een motie aangenomen. Deze motie van Valstar en Stoffer gaat over de radartoren van Herwijnen, maar spreekt niet over de RCR. Desalniettemin plaatste de toenmalige staatssecretaris van Defensie een opmerking bij deze motie: ‘Wanneer de Kamer instemt met deze motie, beschouwt het kabinet dat als instemming van de Tweede Kamer met de keuze voor Herwijnen als locatie en met de voortzetting van de RCR-procedure voor Herwijnen.’ 

De minister van Defensie stelt hiermee dat er expliciete toestemming is gegeven. Want de motie is immers aangenomen. De advocaat van de gemeente van West Betuwe geeft aan dat dit niet als expliciete instemming gezien kan worden. 

Verschillende moties

Daarnaast zijn er in 2020 en 2021 twee moties aangenomen waarbij tegen de plaatsing van de radartoren in Herwijnen en tegen de RCR is gestemd. Verder zijn er in het debat in 2022 waar de Valstar en Stoffer motie werd behandeld, nog twee moties over de radartoren aangedragen. Beide moties gaan over het zoeken naar een alternatieve locatie. Deze moties werden verworpen.

Wachten op de uitslag

Over zes weken hoopt de Raad van State met een beslissing te komen. “We hebben na acht jaar eindelijk het idee gehoord te worden. Ze nemen het terecht serieus en we kijken uit naar de uitspraak”, aldus Carolien Boogert.