Aziatische hoornaar in opmars: imkervereniging West-Betuwe slaat alarm
Nieuws
REGIO • “De Aziatische hoornaar is een schadelijk insect, die we moeten bestrijden. Doen we niets, dan zijn we onze bijenvolken kwijt. We moeten dit beest met alle macht bestrijden”, legt Rob Welschen, imker en betrokken bij Imkervereniging West-Betuwe, uit.
Vorige week ging Welschen mee met een team om een oud hoornaarsnest uit een boom te verwijderen. Dit nest hing hoog in een boom op de begraafplaats van Maurik. Een imker die in de buurt woont, had het nest gespot en contact met de gemeente opgenomen. “Ik kwam langs de begraafplaats en zag het nest hangen. Doordat de bomen nog kaal zijn, zijn de nesten op dit moment makkelijk te spotten”, aldus de lokale imker.
De Aziatische hoornaar is een exoot. Waarschijnlijk is er in 2004 een Aziatische hoornaar koningin meegekomen naar Zuid-Frankrijk met geïmporteerde bonsaipotten. En sinds 2017 is de Aziatische hoornaar ook in Nederland te vinden. “De Aziatische hoornaar houdt van vlees en eet graag honingbijen. Daarnaast heeft de hoornaar in Nederland bijna geen natuurlijke vijanden en kan dit wespensoort zich makkelijk voortplanten”, legt Welschen uit.
De Aziatische hoornaar
Een Aziatische hoornaar koningin is de enige die de winter overleeft. In het najaar vertrekt zij uit het nest en gaat zij opzoek naar een plek om te overwinteren. Ze houdt een soort winterslaap. “In het voorjaar, rond deze tijd, gaat zij op zoek naar een plek om haar eerste nest te bouwen. Dit eerste nest maakt zij helemaal zelf. Hiervoor gebruikt zij kleine stukjes hout en papier. Het materiaal voor het nest lijkt een beetje op papier-maché en is erg licht. De koningin is in het najaar al bevrucht waardoor zij in dit nieuwe nest zo’n 50-60 eitjes kan leggen. Hier komen larven uit die zij zelf voedt. Deze larven worden haar werksters, en zo breidt het Aziatische hoornaars volk zich uit.”
Ook fruittelers gaan de gevolgen van de verspreiding van deze hoornaar merken.
Als het volk groot genoeg is, bouwen ze een tweede nest. “Dit nest kan zo groot worden als een skippybal, maar doordat het vaak hoog in de bomen groeit en er bladeren voor zitten, zien mensen deze nesten vaak niet.” In dit tweede nest wonen zo’n 10.000 Aziatische hoornaars. Al deze beesten moeten eten, waardoor er kilo’s aan insecten, waaronder bijen, het nest in worden gebracht. “Rond oktober, november is het seizoen afgelopen en vertrekken de koninginnen om in winterslaap te gaan. Als er niets aan de bestrijding van de hoornaar wordt gedaan, komen er steeds meer nesten. Op een plek waar in 2024 nog één nest was, komen er in 2025 vijf tot zeven voor in de plaats. Dat zijn dus heel veel meer Aziatische hoornaars.”
Kenmerken van de Aziatische hoornaar
- Tussen 2 en 3 centimeter lang
- Zwart borststuk
- Gele uiteinde aan de poten
- Zwarte antennes
- Achterlijf is vooral zwart en heeft een of meerdere oranje banden.
De Aziatische hoornaar is groter dan een limonadewesp, maar kleiner dan een Europese hoornaar. Ook heeft de Aziatische hoornaar gele poten, een Europese hoornaar heeft roodbruine poten
Gevaren van de hoornaar
Welschen werkt als imker op Caetshage in Culemborg. Hier zijn elf bijenvolken. “Natuurlijk is de Aziatische hoornaar voor imkers verschrikkelijk. Als een Aziatische hoornaar een bijenvolk gevonden heeft, kan zo’n volk binnen drie dagen uitgeroeid zijn. Daarnaast geeft de Aziatische hoornaar, honingbijen veel stress. En stress bij bijen, maakt de bijenvolken zwakker. Maar niet alleen imkers hebben last van de Aziatische hoornaar”, vult Welschen aan. “Ook fruittelers gaan de gevolgen van de verspreiding van de Aziatische hoornaar merken. De wespensoort eet namelijk ook rijp fruit. Daarnaast heeft een fruitteler ook bijen nodig voor de bestuiving. De afname van bijen is hier uiteraard ook niet goed voor.”
Naast de gevaren voor de fruitteelt, de bijen en imkers kan de Aziatische hoornaar ook voor mensen gevaarlijk zijn. “De Aziatische hoornaar reageert agressiever dan de ‘normale’ limonadewesp als je dichtbij het nest komt. En steekt mensen als het zich bedreigd voelt. Naast steken, spuiten ze ook gif in de ogen van de ‘belagers’.”
Een leeg nest
Dit nest kan zo groot worden als een skippybal.
Toch is het nest dat op de begraafplaats van Maurik gevonden is niet direct gevaarlijk, omdat het een leeg nest is. “De hoornaar koninginnen overwinteren en komen in het voorjaar pas weer tevoorschijn. De werkers leven maar één seizoen en gaan allemaal dood in de winter.”
“Ook zit dit nest erg hoog in de boom”, vertelt Harrold van der Meer, imker en biologisch bestrijder. “Dus ook toen het nest wel bewoond werd, voelde de Aziatische hoornaar zich niet bedreigd door de mens, omdat de mens niet op die hoogte komt. Daarom was het nest geen grote bedreiging.”
Van der Meer haalt samen met Patrick Terbraak Aziatische hoornaarsnesten weg. Dit doen zij met een soort stofzuiger. Deze stofzuiger heeft een hele lange zuigbuis, waardoor hij ook hoog in de bomen kan komen. “Dit jaar heb ik al zo’n twintig nesten weggehaald in Gelderland en Noord-Brabant. En ook vorig jaar haalde ik wat nesten weg, maar om echt effectief de Aziatische hoornaar te bestrijden, moeten we veel meer nesten weghalen.”
Nadat de Aziatische hoornaars gevangen zijn worden ze voor minstens drie dagen in een diepvries gelegd, zodat ze zeker dood gaan.
Meer hoornaars vangen
De imkervereniging van West-Betuwe hoopt dit jaar veel Aziatische hoornaars te vangen. Daarom hopen ze dat mensen een melding doen als ze een Aziatische hoornaar zien. Dit kan met een goede foto en locatie vermelding op www.waarnemingen.nl. Daarnaast wil de imkervereniging meehelpen om nesten weg te halen. Daarom krijgen zij ook graag de meldingen van Aziatische hoornaars via: westbetuwe@gmail.com. Om nesten goed en veilig weg te halen zijn er meer vrijwilligers nodig en ook de nodige materialen, zoals bijvoorbeeld de speciale stofzuiger. Donaties hiervoor kunnen naar NL78 RABO 0300 7940 02 t.n.v. Imkervereniging West-Betuwe. Meehelpen om hoornaarsnesten te verwijderen? Neem ook dan contact op met: westbetuwe@gmail.com..
De wespenstichting
De wespenstichting geeft in een reactie aan dat de meeste wespensoorten kilo’s aan insecten eten. Sommige wespensoorten zelfs meer dan de Aziatische hoornaar, hiermee houden wespen de natuur in evenwicht en voorkomen ze dat er plagen ontstaan van andere insectensoorten. Verder geven ze aan dat er geen bewijs is dat er 10.000 wespen in een hoornaarsnest wonen. En dat er geen wetenschappelijk bewijs is dat een hoornaar zich met een factor van 5 tot 7 verspreidt. ‘ De Aziatische hoornaar verspreidt zich op dit moment razendsnel, dat is zeker, maar of dit een factor 5 tot 7 is, is niet feitelijk vastgesteld. Daarnaast stabiliseert deze populatie zich uiteindelijk’, aldus de Wespenstichting. Verder geeft deze stichting aan dat er geen bewijs is dat de Aziatische hoornaar sneller defensief reageert dan andere wespensoorten.
Anne Ruth den Hertog
