Moet Altena opnieuw ruimte maken voor de rivier? Gebied tussen Almkerk en Woudrichem in beeld
Nieuws
Altena - Het Rijk stelt voor om in Altena ruimte te reserveren voor mogelijke maatregelen tegen hoogwater. Het gaat om een gebied van ongeveer 2.000 tot 2.500 hectare, globaal tussen Almkerk en Woudrichem. Het kabinet beslist naar verwachting in december of het gebied wordt aangewezen als reserveringslocatie. Dat betekent nog niet dat er daadwerkelijk een riviermaatregel komt.
Door klimaatverandering krijgt Nederland vaker te maken met extreem hoogwater. Rivieren moeten dan grote hoeveelheden water afvoeren. Op sommige plaatsen is daarvoor in de toekomst meer ruimte nodig. Het programma Ruimte voor de Rivier 2.0 van het Rijk onderzoekt waar die ruimte nodig kan zijn.
Altena is een van de gebieden die het Rijk hiervoor op het oog heeft. De voorgestelde locatie ligt heel globaal in de omgeving van de Almkerkseweg, tussen Almkerk en Woudrichem. De exacte grenzen staan nog niet vast.
Gemeente Altena volgt de ontwikkelingen nauwgezet en wil nauw betrokken blijven bij de verdere uitwerking. De komende jaren wordt onderzocht welke oplossingen op lange termijn mogelijk zijn en wat die voor het gebied betekenen.
Waarom is Altena in beeld?
Bij Woudrichem en Werkendam versmalt de Merwede. Daardoor kunnen de waterstanden bij deze plaatsen hoger worden. Het Rijk onderzoekt hoe de rivier in de toekomst meer water kan afvoeren, zonder dat het overstromingsrisico te groot wordt.
Het verhogen van de dijken is op verschillende plaatsen geen eenvoudige oplossing. In Woudrichem en Gorinchem loopt de dijk direct langs het historische centrum. Een verdere verhoging zou het zicht op de rivier beperken. Ook zijn de technische mogelijkheden voor hogere dijken hier beperkt.
In Werkendam staat bebouwing op en langs de dijk. Versterking aan de buitenkant zou de Merwede op deze plek nog smaller maken. Daardoor kan het knelpunt juist groter worden. Ook bij Zaltbommel en Tiel zijn de mogelijkheden om de dijken verder te verhogen beperkt.
Bypass
Daarom kijkt het Rijk ook naar mogelijkheden om de rivier meer ruimte te geven. Een van de opties is een bypass: een extra geul waar bij hoogwater een deel van het rivierwater doorheen kan stromen. Om zo’n oplossing in de toekomst mogelijk te maken, kan ruimte in Altena nodig zijn.
Ook maatregelen in de uiterwaarden bij Werkendam en Gorinchem kunnen helpen om de waterstanden te verlagen. Volgens het Rijk is dat alleen niet voldoende om het probleem op te lossen. Daarom is mogelijk ook ruimte aan de landzijde van de dijken nodig.
Een eventuele maatregel in Altena kan bovendien bijdragen aan lagere waterstanden bij Zaltbommel en Tiel. Hoe effectief zo’n maatregel in de toekomst is, hangt onder meer af van de stijging van de zeespiegel. Ook dat moet nog worden onderzocht.
Wat betekent dit voor inwoners en ondernemers?
Een reserveringsgebied betekent niet dat het gebied direct op slot gaat. Bestaande woningen en activiteiten kunnen blijven bestaan. Wel kunnen na een formele reservering beperkingen gelden voor bepaalde nieuwe, grootschalige ontwikkelingen die een toekomstige riviermaatregel in de weg kunnen zitten. Denk aan een nieuwe woonwijk, een appartementencomplex of een grote uitbreiding van een bedrijf. Veel kleinschalige of tijdelijke ontwikkelingen blijven in principe mogelijk.
Wat dit precies betekent voor inwoners, agrariërs en ondernemers in Altena, is nog niet duidelijk. Het kabinet besluit eerst over de globale locaties. Vanaf 2027 werkt het Rijk de precieze grenzen verder uit, in overleg met onder meer de gemeente, de provincie en het waterschap. Ook de omgeving moet daarbij worden betrokken.
Het college van burgemeester en wethouders noemt vooral de langdurige onzekerheid zorgwekkend. De gemeente wil daarom met het Rijk in gesprek blijven en aandacht vragen voor de gevolgen voor inwoners en ondernemers.
In het gebied spelen ook andere belangen en plannen. Zo moet rekening worden gehouden met de landbouw, natuur, de maritieme sector en de toekomstige energievoorziening. De gemeente noemt onder meer de mogelijke derde haven bij Werkendam en de geplande 380 kilovolt-hoogspanningsverbinding. Deze ontwikkelingen moeten in samenhang worden bekeken met eventuele maatregelen voor de waterveiligheid.
Onderzoek naar oplossingen en kansen
De komende twee jaar werken het Rijk en regionale overheden verder aan de uitwerking van de reserveringsgebieden en mogelijke oplossingen. Daarbij gaat het niet alleen om waterveiligheid, maar ook om de gevolgen voor het gebied als geheel.
Een eventuele riviermaatregel kan kansen bieden voor bijvoorbeeld natuurontwikkeling, waterberging, drinkwater, recreatie en toekomstbestendige landbouw. Ook fiets- en wandelroutes en betere verbindingen in het gebied kunnen worden onderzocht. Dit zijn mogelijkheden, geen vastgestelde plannen.
Eerder een grote bijdrage
Altena heeft eerder al een grote bijdrage geleverd aan de bescherming tegen hoogwater. Bij het eerste programma Ruimte voor de Rivier werd gekozen voor de ontpoldering van de Noordwaard. Daarbij kwam ongeveer 2.000 hectare landbouwgrond buitendijks te liggen.
Die ingreep had gevolgen voor het gebied en de mensen die er wonen en werken. De gemeente vindt het daarom belangrijk dat inwoners, agrariërs en ondernemers ook bij de nieuwe verkenning vanaf het begin worden betrokken.
Het kabinet neemt naar verwachting in december een besluit over de voorgestelde reserveringslocaties. De locaties waarmee het kabinet instemt, worden opgenomen in het Ontwerp Nationaal Waterprogramma 2028-2033.
Maandagavond 12 oktober wordt het programma Ruimte voor de Rivier 2.0 nader toegelicht aan de gemeenteraad van Altena.
