Defensie wordt teruggefloten door Raad van State

Herwijnen/Den Haag - De Raad van State heeft woensdagochtend bekend gemaakt dat de staatssecretaris van Defensie geen speciale regeling toe mocht passen bij het aanvragen van vergunningen voor de radartoren in Herwijnen.

Deze speciale regeling - rijkscoördinatieregeling* - mocht niet worden toegepast, dit is wel gedaan door Defensie. Ten onrechte zo blijkt uit de uitspraak. De Tweede Kamer had eerst in moeten stemmen met deze speciale regeling, maar dit tussenstation werd overgeslagen. Nu deze regeling ten onrechte is toegepast, mag de Raad van State geen uitspraak doen. Daarom hebben zij de stukken doorgestuurd naar de rechtbank van Gelderland. Deze rechtbank moet hier een uitspraak over doen.

Wat speelt er?

Defensie wil een radartoren in Herwijnen bouwen. Maar inwoners uit Herwijnen en gemeente West Betuwe zijn fel tegen de komst van deze toren. Al meer dan acht jaar is er een strijd gaande. Inmiddels lopen er meerdere rechtszaken bij de Raad van State, de hoogste bestuursrechter. Maar zijn ook de bouwwerkzaamheden op het beoogde terrein van de radartoren begonnen.

Wat is een Rijkscoördinatieregeling (RCR)*?
De RCR zorgt ervoor dat grote projecten die van nationaal belang zijn, gestroomlijnd en versneld worden. Het ministerie vind dat deze regeling terecht is toegepast. Gemeente West Betuwe, Stichting Niet Nog een Radar in Herwijnen en andere omwonenden zijn het hier niet mee eens. Om een RCR toe te passen, moeten onder andere de Eerste en Tweede Kamer expliciete toestemming geven.

Waarom mocht dit niet?

De Afdeling bestuursrechtspraak komt in deze uitspraak tot het oordeel dat de staatssecretaris van Defensie de RCR niet mocht toepassen. “De Tweede Kamer heeft niet met het coördinatiebesluit ingestemd”, aldus de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Edwin Rijkse, voorzitter van Stichting Niet Nog een Radar in Herwijnen is blij met deze uitspraak. “Ik denk dat de uitspraak terecht is en dat dit laat zien dat Defensie voor de muziek uit heeft gelopen”, aldus Rijkse. “Dit oordeel laat zien dat Raad van State zorgvuldig en deskundig met de stukken om is gegaan. Het voelt als een steun in de rug.” Wel vraagt de voorzitter zich af wat deze uitspraak voor het verdere proces gaat betekenen. “Door deze uitspraak hebben we met nog meer rechtbanken te maken. Daardoor gaat het waarschijnlijk nog langer duren.”

Defensie betreurt de uitspraak

Een woordvoerder van Defensie heeft laten weten dat Defensie de uitspraak betreurt. “Door deze uitspraak gaat het proces nog langer duren. Dit geeft onduidelijkheid wat naar is voor Defensie, maar ook voor inwoners uit Herwijnen. Onduidelijkheid is voor niemand fijn.”

Rechtszaak in Den Haag

Op 30 september werd er een zitting bij de Raad van State gehouden. Gemeente West Betuwe, Stichting Niet Nog een Radar in Herwijnen, meerdere inwoners uit Herwijnen en de staatssecretaris van Defensie hadden allemaal de gelegenheid om hun verhaal te doen. De staatssecretaris was van mening dat de RCR terecht toegepast is. De andere partijen waren van mening dat de RCR nooit toegepast had mogen worden.

In 2019 nam de staatssecretaris van Defensie het besluit om een RCR toe te passen. Daarmee wilde de staatssecretaris bereiken dat het rijksinpassingsplan* en de bijbehorende omgevingsvergunning voor het militaire radarstation samen de procedure zouden doorlopen. In dat geval kunnen de bezwaren tegen beide besluiten in één keer door de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State worden behandeld. 

*Een rijksinpassingsplan is vergelijkbaar met een gemeentelijk bestemmingsplan maar dan opgesteld door het Rijk.

Instemming van beide Kamers

De Tweede en de Eerste Kamer moeten met het besluit om de RCR toe te passen, instemmen. De Eerste Kamer heeft in december 2019 uitdrukkelijk ingestemd met dit besluit. Dat geldt niet voor de Tweede Kamer. 

‘De Tweede Kamer heeft nooit uitdrukkelijk ingestemd met het besluit. De instemming moet blijken uit een schriftelijk stuk van de Kamer en kan niet worden afgeleid uit de gedragingen van de Tweede Kamer’, aldus de Raad van State. De ministers en de staatssecretaris gaven aan dat de instemming kan worden afgeleid uit moties. Maar volgens de Raad van State is er in deze moties niets te lezen over uitdrukkelijke instemming. 

En nu verder?

Nu de uitdrukkelijke instemming van de Tweede Kamer ontbreekt, mocht de staatssecretaris de RCR niet toepassen. Dat betekent dat de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State niet de bevoegde rechter is om een uitspraak te doen over de omgevingsvergunning. Dat is de rechtbank van Gelderland. Daarom worden de stukken over de omgevingsvergunning doorgestuurd naar de rechtbank van Gelderland.

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State is wel de bevoegde rechter om te beslissen over de bezwaren tegen het rijksinpassingsplan (bestemmingsplan opgesteld door het Rijk). Naar verwachting houdt de Afdeling bestuursrechtspraak voor de zomer van 2026 een rechtszitting om de bezwaren tegen het rijksinpassingsplan voor het radarstation te behandelen.