Tijdreizen: stap in de geschiedenis en leer het oude Heukelum kennen

Heukelum - De historische vereniging van Heukelum heeft een stadswandeling door de oude kern van Heukelum opgesteld. Tijdens deze wandeling loop je langs allerlei historische plekken van Heukelum en leer je de geschiedenis van de stad kennen.

Met twee leden uit het bestuur van de vereniging loop ik een deel van de route. Erik de Vries, geboren en getogen in Heukelum vertelt graag over de stad en de bijzondere plekken die er te zien zijn. Ook Mieke Kleijn was betrokken bij de maak van het boekje en woont in een oude stadsboerderij waar bezoekers ook langslopen als ze de stadswandeling maken. “De boekjes zijn te koop, en binnenkort komen er ook acht informatieborden op verschillende plekken van de stad te staan. Zo komt er een bord bij het oude stadhuis, bij de oude stadspoorten en bij de oude steenfabriek. Deze borden vertellen inwoners en toeristen over Heukelumse plekjes en de geschiedenis van de stad. “Wist je bijvoorbeeld dat Heukelum ooit een pelgrimsoord was en een eigen munteenheid had”, vertelt De Vries trots.

Processie en kermis

“Zo stroomde Heukelum elk jaar met Pinksteren vol met pelgrims, want in de stad werd elk jaar met Pinksteren een grote processie gehouden met een kermis. Zelfs toen Heukelum protestants werd, in plaats van Rooms Katholiek bleven de kermis en de processie doorgaan. Ik denk dat de kermis in Heukelum honderd jaar na de hervorming nog steeds bestond.”

School met de Bijbel

Terwijl we de stadsboerderij van Mieke Kleijn uitlopen, lopen we in de richting van de School met de Bijbel. “Dit was een van de twee scholen van Heukelum en gelijk hierachter staat een woning, deze woning was voor de schoolmeester”, legt Mieke uit. “Zoals je ziet staan de letters ‘C.A.E.F.v.H.’ in de stenen geschreven. Dit staat voor Clara Anna Elisabeth Fabricius van Heukelum. Zij woonde in het kasteel van Heukelum en liet deze school bouwen. “In Heukelum waren destijds twee scholen”, vult De Vries aan. “Een openbare school en een christelijke school.”

Vanuit de school lopen we door naar het volgende punt op de kaart. Het oude stadshuis en ook het nieuwe stadshuis. Tegenover de fietsenmaker. “Door dit gat in de muur werd vroeger een stok gestoken”, legt Kleijn uit. “Om mensen terecht te stellen. Niet perse om mensen op te hangen, maar ook gewoon om mensen aan een touw vast te binden en ze daar te laten staan, om ze op deze manier te schande te stellen.”

In de jaren ‘60 is het gemeentehuis verplaatst naar de overkant. “Destijds stond daar een prachtige villa, deze is weggehaald en toen is daar een nieuw gebouw neergezet. Het gemeentekantoor. Inmiddels zijn dit appartementen geworden.”

Praten op het leugenbankje

Vanuit het gemeentehuis lopen we door de Torenstraat in de richting van het leugenbankje. “Vroeger verzamelde ik hier altijd met mijn vrienden, dan stonden er zo dertig brommers naast het leugenbankje”, vertelt De Vries. Ooit zat dit leugenbankje elke dag vol met senioren. Zij vertelden elkaar de meest opgedikte verhalen in de overtreffende trap. “Nu zitten er eigenlijk vooral toeristen, om te schuilen voor de regen”, vertelt Kleijn. “Maar misschien kunnen wij de traditie van het leugenbankje weer oppakken”, zegt Kleijn grappend tegen De Vries. “Als we wat ouder zijn kunnen wij hier misschien elke dag gaan zitten en er weer een echt leugenbankje van maken.”

Vanaf het leugenbankje lopen we de Molenkade op. “Zie je die appartementen”, wijst De Vries. “Daar stond ooit een molen.” Hoewel de molen er niet meer staat, is de kap (red. de bovenkant van de molen) nog wel te vinden in West Betuwe. Die is namelijk in 1931 naar Deil verhuisd. Nog steeds pronkt de kap van de oude molen van Heukelum op molen ‘De Vlinder’ in Deil.

Met Pinksteren stroomde de stad vol met pelgrims.

De Molenkade loopt in de richting van de haven. “Ooit stond hier een restaurant, naast de haven en naast de pont”, vertelt De Vries. Nu staat er een groot houten vlonder. We verlaten het zicht van de Linge en lopen terug het stadje in om te stoppen bij de laatste bezienswaardigheid. Café de Zwaan “Dit was vroeger een herberg en ook werd hier recht gesproken”, vertelt Kleijn.

Praktisch

Op de route staan nog veel meer bezienswaardigheden, verhalen, anekdotes en foto’s. De route duurt ongeveer twee uur. Het boekje van de route kan voor 3,50 euro gekocht worden bij de VVV in Leerdam, bij FietsKees in Heukelum of via de website van de historische vereniging: www.vriendenvanoudheukelum.nl.