Onrust bij ouders die thuisonderwijs geven neemt toe: ‘Je kunt je gewetensbezwaren niet aan de kant zetten’

1 uur geleden Nieuws

Alblasserwaard – Emigreren, een eigen school beginnen of toch maar met pijn en moeite buigen voor het overheidsbesluit. Dat zijn de opties voor ouders in de regio die thuisonderwijs geven. Tijdens een recent gesprek met een van de wethouders bleek dat ook gemeenten geen speelruimte krijgen.

In Molenlanden sprak wethouder Sanne Zijlstra op 22 september met ouders die thuisonderwijs verzorgen. Deze ouders spraken namens vijftien gezinnen die allemaal veel stress ervaren, al sinds De Hoge Raad op 21 april 2026 oordeelde dat thuisonderwijs op grond van godsdienstige of levensbeschouwelijke bezwaren niet langer zomaar is toegestaan als er een openbare school in de buurt is.

Respectvol gesprek

Een van de moeders* die bij het gesprek met de wethouder aanwezig was is afkomstig uit Molenaarsgraaf. Ze is moeder van vier kinderen. “Het was een respectvol gesprek, met begrip over en weer”, blikt de moeder terug op het overleg met Zijlstra. “Het is fijn dat er iemand is die luistert. Met de dienst kun je zo’n gesprek niet voeren.”

Afspraken gemeenten

“De wethouder is erg betrokken en wilde weten wie de gezinnen zijn om wie het gaat. Ze heeft tegen de Dienst Gezondheid & Jeugd (die toeziet op naleving van de leerplichtwet, red.) gezegd: ‘Het gaat om míjn gezinnen’. We merkten dat de gemeente niet anders kan doen dan hetzelfde wettelijk kader volgen als de dienst. De tien gemeenten die bij de dienst zijn aangesloten hebben daarover afspraken gemaakt, om rechtsongelijkheid te voorkomen.”

‘Je kunt je gewetensbezwaren niet aan de kant zetten, dus kun je – in het uiterste geval - niets anders doen dan je land ontvluchten om je geloof’

‘Geen democratie’

Het steekt de Molenaarsgraafse ouders dat alle gemeenten doen wat de Hoge Raad zegt. “Iedereen verschuilt zich daarachter. Dat is geen democratie meer, want volgens de grondwet heb je recht op het hebben van gewetensbezwaren. Daar wordt niet meer naar geluisterd. Je kunt je gewetensbezwaren niet aan de kant zetten, dus kun je – in het uiterste geval - niets anders doen dan je land ontvluchten om je geloof. De wethouder zei dat ze dat echt heel erg vindt. Ze heeft de dienst gevraagd om geen standaardbrieven meer naar ouders te sturen, maar vragen te beantwoorden.”

Eenzelfde brief

De ouders hebben de wethouder verteld wat ze niet begrijpen. “Op basis van een brief kregen we voor onze oudste kinderen weer vrijstelling voor komend schooljaar. Een maand later kregen we van de dienst een brief voor onze jongste. Daarin staat: jullie brief voldoet niet aan de wet. Hoe kan eenzelfde brief voor het ene kind wel voldoen aan de wet en voor het andere niet?”

‘Ondertussen lopen gemeenten in heel Nederland vooruit op de feiten, want er is geen wetswijziging’

‘Onmenselijk’

De moeder vervolgt: “Ik heb de wethouder om extra tijd gevraagd. Want het is onmenselijk om van ons te verwachten dat we in een paar weken ons huis kunnen verkopen en emigreren. We kunnen ook wachten op de landelijke politiek, want de Eerste en Tweede Kamer gaan eind oktober nog debatteren over het onderwerp. Ondertussen lopen gemeenten in heel Nederland vooruit op de feiten, want er is geen wetswijziging. In afwachting van een besluit in Den Haag onderzoeken wij de mogelijkheden voor het oprichten van een B3-school en ook emigratie. (Een B3-school is een particuliere school in Nederland die niet door de overheid wordt bekostigd, red.) Omdat ik een onderwijsbevoegdheid heb, is dat voor ons gezin een mogelijkheid.”

Rechten van gezinnen

In Giessenburg houdt het ook de ouders Sifra en Florens van der Spek bezig. Florens: “Voor gezinnen die vóór de uitspraak al een vrijstelling hadden, vermeldt de handreiking van de Hoge Raad dat er in het schooljaar 2026–2027 nog geen gevolgen zouden moeten zijn. Daarom zien wij geen reden om uit angst onmiddellijk te emigreren. Wel willen wij van Molenlanden en de Dienst Gezondheid & Jeugd schriftelijk vernemen wat zij concreet met onze situatie willen doen en op welke wettelijke grondslag. Het is natuurlijk bijzonder te noemen dat een uitspraak van de Hoge Raad sommige gemeente doet tornen aan de grondwettelijke rechten van gezinnen in hun gemeente.”

Gods opdracht

Voor Van der Spek en zijn vrouw gaat het om ‘meer dan een praktische onderwijskeuze’. “Wij geloven dat de Heere de opvoeding en vorming van onze kinderen in de eerste plaats aan ons als ouders heeft toevertrouwd. Tegelijk leert Romeinen 13 ons de overheid te eerbiedigen. Daarom willen wij niet opstandig of lichtvaardig handelen, maar eerst alle wettige wegen bewandelen. Wanneer een overheid ons echter werkelijk zou verplichten tegen ons geweten en Gods opdracht in te handelen, zullen we God meer gehoorzaam zijn dan mensen.”

Bezwaarschrift

Het echtpaar Van der Spek diende in september een bezwaarschrift in bij de gemeente. Sifra: “We doen dit omdat nu tegen de wet wordt gehandeld. Ik heb voor onze oudste twee kinderen vrijstelling gekregen. Ze noemen dit een overgangsjaar. Voor onze jongste dochter, die pas sinds dit jaar vrijstelling nodig heeft, is het beroep op vrijstelling afgewezen. Ze had al bij een school ingeschreven moeten staan. Onze dochter zal zolang het wettelijk nog mag in ieder geval niet naar school gaan.”

Emigratie

Emigratie is voor het echtpaar Van der Spek niet de eerste optie. Florens: “Maar wanneer Nederland uiteindelijk iedere wettige mogelijkheid zou wegnemen om onze kinderen overeenkomstig onze overtuiging onderwijs te geven, zullen wij een verhuizing naar een land waar dat wel mogelijk is serieus onderzoeken.”

Dezelfde brief

Thuisonderwijsouders uit Alblasserdam* ontvingen eind juli een brief van de Dienst Gezondheid & Jeugd. De moeder laat weten: “Daarin staat dat onze oudste drie kinderen vrijgesteld waren, maar dat het schooljaar 2026-2027 wordt gezien als een ‘overgangsjaar’. We ontvingen echter niks over onze jongste, die bijna 5 wordt. Gek, want die was opgenomen in dezelfde brief.” De reactie voor de jongste kwam weken later. “Hij is volgens dienst niet vrijgesteld. De brief die voor de oudste drie wel voldeed aan de eisen, voldoet bij hem opeens niet aan de eisen.”

‘De overheid en de wetten die de burger zouden moeten beschermen tegen willekeur, vallen nu de burger aan’

Geen gesprek

In de weken voor het zomerreces van burgemeester en wethouders probeerden de Alblasserdamse ouders contact op te nemen met het college. “We wilden graag met hen in gesprek, aangezien de wet zegt dat zij de eindverantwoordelijke zijn. We hebben tot op de dag van vandaag niks anders gehad dan een ontvangstbevestiging.”

‘Rechtsongelijkheid’

De Alblasserdamse moeder zegt verder: “Om ons heen zijn er wisselende signalen. De meeste ouders in onze regio krijgen eenzelfde aanpak, maar we weten ook van een gezin uit onze regio dat een vrijstellingsbrief kreeg, zelfs zonder overgangsjaar. We verbazen ons er gigantisch over dat er in deze tijd zo’n enorme willekeur en rechtsongelijkheid kan plaatsvinden, terwijl de wet niet veranderd is. De overheid en de wetten die de burger zouden moeten beschermen tegen willekeur, vallen nu de burger aan.”

Gevangenis

De ouders zijn druk met het indienen van bezwaarschriften en het voeren van gesprekken en zijn bang dat ze zelfs rechtszaken zullen moeten aanspannen. “Allemaal omdat wij ons naar eer en geweten beroepen op een wet die was geschreven voor mensen zoals wij: gemoedsbezwaard bij elke school bij ons in het dorp. Voor onze kinderen is het spannend. Ze stellen vragen: ‘Wat als de jongste naar school moet?’ ‘Dat gaan we toch niet doen mama?’ ‘Maar hij heeft al wel school gehad, hij moet dan ook wennen!’ ‘Moet jij dan naar de gevangenis papa?’ Het is erg spannend voor ons allemaal.”

*Naam en adres bij de redactie bekend, maar in verband met de privacy niet vermeld.

Reactie wethouder en gemeenten
Gevraagd naar haar standpunt laat wethouder Sanne Zijlstra van Molenlanden via haar woordvoerder weten: “Ik begrijp heel goed dat de uitspraak van de Hoge Raad veel impact heeft op de gezinnen die dit aangaat. De uitspraak kunnen we niet veranderen. Wat we wel kunnen doen, is ouders ondersteunen en in samenspraak met hen kijken hoe we de overgang zo goed mogelijk kunnen laten verlopen. De komende periode werken we daarom, samen met de andere gemeenten in de regio, aan een gezamenlijke aanpak. Waarbij een goede overgang een belangrijk aandachtspunt is.”

Verder verwijst Molenlanden naar de Dienst Gezondheid & Jeugd, die namens tien gemeenten in de regio toeziet op naleving van de leerplichtwet. Ook Papendrecht en Alblasserdam zijn bij deze dienst aangesloten en ook deze gemeenten verwijzen naar dit standpunt.

Het standpunt van de Dienst Gezondheid & Jeugd luidt:
‘Naar aanleiding van de uitspraak van de Hoge Raad van 21 april 2026 zijn landelijk afspraken gemaakt tussen de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en het Openbaar Ministerie (OM) over de uitvoering van vrijstellingen op grond van richtingsbezwaren.

Voor bestaande vrijstellingen geldt het schooljaar 2026/2027 als overgangsjaar. Dat betekent dat ouders met een bestaande vrijstelling deze voor het schooljaar 2026/2027 op verzoek kunnen laten verlengen. Ouders ontvangen informatie over de ondersteuning die beschikbaar is bij het vinden van een passende school voor hun kind voor het schooljaar 2027/2028 en verder, waarbij uitgangspunt is dat bij ieder kind wordt gekeken wat het meest passend is bij de reeds bestaande vrijstelling.

Voor kinderen die tijdens het schooljaar 2026/2027 leerplichtig worden en waarvoor een beroep op vrijstelling wordt gedaan, wordt iedere aanvraag zorgvuldig en individueel beoordeeld. Daarbij wordt getoetst aan de geldende wet- en regelgeving, waaronder de uitgangspunten uit de uitspraak van de Hoge Raad.’