Ongerustheid bij ouders in regio door discussie over thuisonderwijs

Regio – Steeds meer gemeenten lieten de afgelopen dagen weten dat zij nieuwe kennisgevingen voor thuisonderwijs afwijzen. Zij doen dit naar aanleiding van een recente uitspraak van de Hoge Raad over vrijstelling van de leerplichtwet. De ontwikkeling zorgt ook in de regio voor onrust bij ouders die hun kinderen zelf lesgeven.

Een van die ouders is Sifra van der Spek uit Giessenburg. “Ik word regelmatig gebeld of geappt door andere ouders die thuisonderwijs geven: ‘Wat gaan we doen? Wil je ervoor bidden?’ We zien het als een aanval. Mensen die thuisonderwijs geven, doen dat niet voor niets. Het kost veel tijd, er wordt heel bewust voor gekozen. Het is nu voor veel ouders een onzekere tijd. Het lijkt bijna op vervolging. In een vrij land kan schijnbaar alles, behalve zelf je kind lesgeven.”

Zolang onze kinderen jong zijn, is het voor ons geen optie om ze naar een school te laten gaan

Vreemde invalshoek

Van der Spek heeft zich geërgerd aan de aflevering van BOOS die BNN/VARA op mei uitzond (seizoen 13, aflevering 5). “Het programma had een vreemde invalshoek. Er kwamen twee meisjes aan het woord die slechte ervaringen hebben met thuisonderwijs. Als we alle nieuwsberichten erop naslaan, kom je veel verhalen tegen over kinderen die hun draai niet kunnen vinden op school of worden gepest. Dan is het vreemd als er alleen twee meisjes worden geïnterviewd die het niet fijn hadden thuis. Ga ook eens op school interviewen.”

‘Onze verantwoordelijkheid’

De onzekerheid over thuisonderwijs is niet nieuw voor Van der Spek. “Ons oudste kind is 8 jaar. Sinds we thuisonderwijs geven is er onrust geweest omdat de overheid wil dat we ermee stoppen. Wij maken ons niet zo druk, anderen wel. Zolang onze kinderen jong zijn, is het voor ons geen optie om ze naar een school te laten gaan. Mijn man en ik zullen koste wat kost thuisonderwijs blijven geven. We geloven dat het onze verantwoordelijkheid is om dat te doen.”

België heeft het huisonderwijs goed geregeld. Daar houdt de overheid in de gaten of je kind goed onderwijs krijgt

Naar buitenland

Van der Spek verzorgt niet alle lessen zelf. “Er komt een juf voor Duitse les en muziek, wij hebben daarbij toezicht. We geven thuisonderwijs op basis van de leerplichtwet, artikel 5b. Als die wet zou vervallen, gaan we mogelijk naar het buitenland. België heeft het huisonderwijs goed geregeld. Daar houdt de overheid in de gaten of je kind goed onderwijs krijgt. Dat vinden we een goede manier. We zijn niet tegen scholen, alleen voor onze kinderen willen we geen onderwijs op school. Het is belangrijk dat ouders zelf kunnen beslissen.”

Grondwet

Het echtpaar Van der Spek vraagt zich af wat de bedoelingen van de overheid zijn. “We denken dat politici willen dat kinderen naar school komen vanwege de linkse wind die door Nederland waait. Zodat kinderen daar van jongs af aan door beïnvloed worden. Maar in de Bijbel staat: ‘Leer een jongen welke weg hij moet gaan. Zelfs als hij oud is geworden, zal hij er niet van afwijken.’ De mogelijkheid om je kinderen thuis les te geven wordt geboden door de grondwet.”

Wat nu gebeurt mag niet, het recht op vrijstelling staat in de leerplichtwet

Afschrikken

De angst voor thuisonderwijs begrijpt Van der Spek niet. “Ik ben ervan overtuigd dat ouders op hun slechtste dag altijd nog meer van een kind houden dan een leerkracht. Ik heb het idee dat politici nu ouders willen afschrikken. Wat nu gebeurt mag niet, het recht op vrijstelling staat in de leerplichtwet. Ik ken veel kinderen die thuisonderwijs kregen. Zij zijn heel sociaal, zijn nu getrouwd of studeren aan een universiteit. En als ouders kinderen op een onveilige manier onderwijs geven, heb je in Nederland allerlei organisaties, zoals de Kinderbescherming, die daar toezicht op houden.”

Erkende leermethode

De Giessenburgse ouders hopen op een voor hen goede uitkomst van de discussie. “Ik ben eigenlijk wel blij dat er weer wat reuring is. Het liefst zouden we zien dat thuisonderwijs weer wordt ingevoerd als erkende leermethode. Het zou mooi zijn als dat eruit komt. Test maar of een kind kan lezen en sommen kan doen.”

Bezorgd

Marlies Visser* uit Alblasserdam geeft samen met haar man hun vier kinderen van 10, 8 , 6 en 4 jaar thuis les. Ze zijn bezorgd. “Wat me zorgen baart is dat steeds meer overheidsinstanties rollen op zich nemen die ze niet hebben en daarbij keuzes maken die ze volgens de wet niet kunnen en mogen maken.”

Als er toezicht komt op thuisonderwijs, krijg ik dan de plicht om onderwijs over lhbtq te geven op een voorgeschreven manier?

Godsdienstvrijheid

“Er zijn nu twee denkrichtingen bij politici”, constateert Visser. “De ene: we maken thuisonderwijs een erkende onderwijsvorm met toezicht, als vervanging van de vrijstelling op grond van artikel 5 onder b. Een ander pad is: er komt geen andere mogelijkheid meer dan schoolinschrijving, we schrappen 5 onder b. In beide situaties wordt een stukje godsdienstvrijheid beperkt. Zelfs al zou je zeggen: we gaan het erkennen, met toezicht, dan nog krijgt de overheid steeds meer controle over wat er mag worden geleerd. Gaat de overheid ook bepalen dat een gereformeerde of evangelische school meer pluriform moet worden? En als er toezicht komt op thuisonderwijs, krijg ik dan de plicht om onderwijs over lhbtq te geven op een voorgeschreven manier? Zodra de overheid eisen gaat stellen, kunnen ze ook bepalen welke lesstof ik moet delen.”

Schoolsysteem

Visser en haar man werken in de jeugdzorg en zien dat het ook met kinderen die naar school gaan vaak misgaat. “Het gros van de mensen met wie wij werken komt uit het schoolsysteem. Er zijn veel casussen waar het zeer fout is gegaan. Het is een illusie dat bij kinderen die naar school gaan, alles gezien wordt. Daarbij komt: uit rapporten blijkt dat lezen, schrijven en rekenen in het onderwijs achteruit gaan, net als de concentratie.”

Andere leerstijl

Met de ontwikkeling van hun kinderen gaat het heel goed, vertelt Visser. “Ik heb hier 4 kinderen die van lezen houden, die ik soms uit hun boek moet trekken. Ook de jongste van 4 leest al. Mijn oudste van 10 heeft op sommige gebieden van rekenen moeite. Tegelijkertijd heeft hij een project over scheikunde afgerond. Op veel gebieden lopen ze ruim voor. Met als belangrijk verschil dat ze leren leuk vinden en weten waar ze informatie moeten vinden. Onze kinderen hebben verschillende interesses en allemaal een andere leerstijl, daar sluiten we op aan.”

Vertrouwen verdwenen

Deels begrijpt Visser de zorgen van de overheid. “Mijn man en ik doen ook opvoedondersteuning. Er zijn gezinnen waarbij ik denk: ik ben blij dat er scholen zijn. Dat neemt niet weg dat het gros van de thuisonderwijzers het met volle overtuiging doet en zeker niet licht opvat. Deze ouders volgen zelf lessen om te zorgen dat ze het goed kunnen uitleggen.” Ze zijn niet tegen toezicht, nuanceert ze. “Als je me er een paar maanden geleden naar had gevraagd, had ik gezegd: prima. Maar als je ziet hoe er nu wetten worden gebroken om maar te zorgen dat gemeenten hun zin door kunnen drukken, dat maakt dat mijn vertrouwen zo goed als verdwenen is.”

We doen dit met heel onze ziel en zaligheid en brengen er grote offers voor

Ziel en zaligheid

Wat motiveert hen? “Bij geschiedenis of maatschappijleer zoals de overheid het wil toetsen, komt een heleboel kijken wat niet overeenkomt met mijn levensovertuiging. We doen dit met heel onze ziel en zaligheid en brengen er grote offers voor.” Net als Van der Spek heeft ze zich geërgerd aan de uitzending van BOOS van Tim Hofman: “Hij pakte er twee excessen uit en schilderde een karikatuur.”

Heksenjacht

Er is een verklaring voor de huidige angst bij thuisonderwijzers, zegt Visser. “In de jaren 2015 en 2016 is er behoorlijk huisgehouden in Rotterdam. Wethouder Hugo de Jonge ontketende toen een heksenjacht op gezinnen die thuisonderwijs gaven. De kinderbescherming werd op hen afgestuurd en er werd gedreigd met uithuisplaatsingen. Er zijn toen gezinnen geëmigreerd of van de stress in mentale problemen gekomen. Doordat je door sommigen wordt weggezet als crimineel, word je geslotener. En omdat je geslotener bent, zegt de overheid: zie je wel hoe gesloten ze zijn, dat is omdat ze iets te verbergen hebben. Ze houden geen rekening met feit dat ze dat zelf creëren.”

Wetswijziging

Visser vraagt zich af of de overheid nieuwe regelgeving vóór 1 juli rond krijgt. “Er moet een wetswijziging plaatsvinden. Dat is volgens mij praktisch onmogelijk binnen een maand. Wat ik zou willen is dat we teruggaan naar wat we vroeger in de leerplichtwet hadden: er was een mogelijkheid tot thuisscholing en er was richtingsbezwaar 5 onder b. Later is de mogelijkheid tot thuisscholing eruit gehaald. Ideaal zou zijn: thuisonderwijs als erkende onderwijsvorm en hou artikel 5 onder b erin.”

Veel onduidelijk

Romy Weideman uit Giessenburg, moeder van zes kinderen, geeft sinds drie jaar thuisonderwijs. “Of ik ongerust ben? In zekere zin wel, er is nog veel onduidelijk op dit moment. Je hebt als ouders een kennisgeving ingediend en wacht af: wat gaat er nu gebeuren? Aan de andere kant vertrouw ik er ook wel op dat het goed komt.”

Kinderen zelf vormen

Als er een school zou zijn die aan hun eisen zou voldoen, zouden het echtpaar Weideman hun kinderen wel naar school sturen. “Maar ik vraag me af of er zo’n school is. Onze overtuiging willen we niet openbaar delen, daar wordt niet naar gevraagd in de wet, terwijl je er wel door benadeeld kan worden omdat ze er iets van vinden. Als er zo’n school zou zijn, zouden we als ouders heel betrokken zijn. We geloven namelijk dat we als ouders verantwoordelijk zijn voor welzijn, ontwikkeling en vorming. Op school zitten je kinderen 8 uur per dag; hoeveel kans heb je dan nog om ze zelf te vormen?”

Er wordt veel gesproken over het aanvragen van een vrijstelling, maar dat is juridisch onjuist; volgens de wet doe je een kennisgeving

Kennisgeving, geen aanvraag

Weideman is kritisch over de uitspraak van het Openbaar Ministerie (zie bericht links onder op deze pagina’s). “Volgens de wet kunnen we vrijstelling van de leerplicht krijgen wanneer er sprake is van zwaarwegende bezwaren tegen richtingen van het onderwijs op redelijke afstand. Er wordt veel gesproken over het aanvragen van een vrijstelling, maar dat is juridisch onjuist; volgens de wet doe je een kennisgeving. Als die voldoet, dan ontstaat de vrijstelling van rechtswege. Maar dat is niet hoe het in de praktijk werkt. Voor de gemeente moet je een formulier invullen waarop je je geloofsovertuiging moet invullen en een scholenlijst met je bezwaren tegen de richting van die scholen. Het gevaar is dat ze op grond van je overtuiging zeggen: je krijgt die vrijstelling niet. Terwijl een overheid niet het recht heeft om daarnaar te vragen. Wij hebben die vragen wel beantwoord, nadat we er advies over hadden ingewonnen.”

Emigreren

Mocht de gemeente Molenlanden besluiten dat hun kinderen toch naar school moeten, dan zouden Weideman en haar man onderzoeken welke mogelijkheden ze hebben. “In het uiterste geval zouden we emigreren.” Ze begrijpt de focus op thuisonderwijzers niet. “De overheid zou zich moeten bezighouden met de 70.000 thuiszitters die geen onderwijs krijgen, bijvoorbeeld omdat ze zijn vastgelopen in het schoolsysteem. In plaats daarvan maken ze zich druk om de ongeveer 2600 kinderen waarvan de ouders er wel bewust voor kozen om hun kind thuis zelf te onderwijzen.”

Reacties gemeenten

Hoe gaan gemeenten in het verspreidingsgebied van Het Kontakt Alblasserwaard en Klaroen met de situatie om? Harmen Akkerman, wethouder Jeugd in de gemeente Molenlanden: "Ook in onze gemeente zijn er leerlingen die thuisonderwijs krijgen. Alhoewel regulier onderwijs de voorkeur heeft, kunnen er omstandigheden zijn waardoor ouders de keuze maken voor thuisonderwijs. Ik wil graag dat die ruimte er blijft, mits er toezicht is op de kwaliteit van het onderwijs en de kinderen worden gezien. Ik hoop dat de Tweede Kamer hiervoor duidelijke richtlijnen c.q. wetgeving gaat opstellen."

Akkerman verwijst verder naar de Dienst Gezondheid & Jeugd (DG&J), afdeling LVS (leerplicht en voortijdig schoolverlaten), waar toezicht op de leerplicht in de regio is ondergebracht. Zie voor de reactie van de DG&J het bericht rechtsonder op deze pagina.

Afwachten

Een woordvoerder van de gemeente Alblasserdam meldt: “We onderzoeken op dit moment wat de implicaties van de uitspraak van de Hoge Raad precies voor ons betekenen. Daarnaast wachten we af op wat voor manier de landelijke wetgeving gaat veranderen.” Ook de gemeente Papendrecht wacht af. Een woordvoerder: “Op dit moment wordt door het Openbaar Ministerie en het Ministerie van Onderwijs gewerkt aan een landelijke duiding van de uitspraak van de Hoge Raad. Een reactie wordt voor 1 juli 2026 verwacht.”

* Marlies Visser is niet haar echte naam. In verband met haar privacy en zorgen over de huidige situatie blijft Marlies liever anoniem.

Om hoeveel kinderen gaat het?

Zuid-Holland Zuid - In de regio Zuid-Holland Zuid hebben de ouders van 119 kinderen met succes een beroep gedaan op vrijstelling van de inschrijvingsplicht op grond van artikel 5 onder b van de Leerplichtwet. Volgens de Nederlandse Vereniging voor Thuisonderwijs krijgen in heel Nederland ruim 2200 kinderen thuisonderwijs.

De Dienst Gezondheid en Jeugd (DG&J) is in de regio Zuid-Holland Zuid verantwoordelijk voor controle op naleving van de leerplicht. Een woordvoerder: “Op basis van onze cijfers over het lopende schooljaar gaat het om 10 Alblasserdamse kinderen, 10 Papendrechtse kinderen en 36 Molenlandse kinderen.”

De Hoge Raad oordeelde op 21 april 2026 dat thuisonderwijs op grond van godsdienstige of levensbeschouwelijke bezwaren niet langer zomaar is toegestaan als er een openbare school in de buurt is. De woordvoerder van de DG&J in de regio: “Op dit moment is nog niet duidelijk welke gevolgen de uitspraak heeft voor onze werkzaamheden. Ingrado (beroepsvereniging leerplichtambtenaren, red.), het Openbaar Ministerie en het ministerie werken aan een landelijke duiding en proberen voor 1 juli 2026 met een reactie te komen. Tot die tijd kennen wij geen nieuwe vrijstellingen op grond van artikel 5 onder b toe. De behandeling van deze verzoeken wordt opgeschort totdat er landelijke duidelijkheid is over de gevolgen van de uitspraak.”

Thuisonderwijsverbond kritisch over uitspraak Hoge Raad

Erna Stelma van het landelijke, christelijke Thuisonderwijsverbond is kritisch over de recente uitspraak van de Hoge Raad. “De Hoge Raad stelde dat er meestal geen reden is voor vrijstelling op basis van richtingbedenkingen zolang er een openbare school in de buurt is. Die uitspraak is in strijd met de wet, dus hebben we nu een bijzondere situatie.”

“Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur & Wetenschap zou het liefst de vrijstellingsregeling schrappen”, zegt Stelma. Ze vraagt zich af of de Hoge Raad de wet wel goed heeft gelezen. “Als ouders een beroep doen op vrijstelling, doen ze een kennisgeving. Een gemeente moet checken of daar alles in staat wat er in moet staan en moet die melding voor kennisgeving aannemen. Veel gemeenten beseffen niet dat het geen aanvraag is. En dat de vrijstelling dus niet door hen verleend wordt, maar uit de wet volgt. De uitspraak van de Hoge Raad zorgt voor een hele hoop onrust bij onze leden. Ze vragen zich af: hoe gaan gemeenten reageren? Maar we weten dat we de wet nog steeds achter ons hebben.”

Proces verbaal

Doordat gemeenten de wet niet volgen, ontstaat er rechtsongelijkheid, constateert Stelma. “Gemeenten vragen door of stellen eisen die de wet niet stelt. Als ouders zeggen dat daar geen grond voor is, maken gemeenten regelmatig proces-verbaal op. Het Openbaar Ministerie heeft vorig jaar gezegd: we stoppen met vervolgen, want er is teveel rechtsongelijkheid. Dat krijg je doordat gemeenten de wet niet volgen.”

Inschrijven in register

Hoe zou het wel moeten? “Als de kennisgeving voldoet aan de vormeisen van de wet, moet een gemeente de betreffende kinderen inschrijven in het register van onderwijsdeelnemers, als zijnde vrijgesteld. De vrees is nu dat gemeenten gaan zeggen: we kunnen nog niks besluiten want we wachten op landelijk besluit en dat andere gemeenten zeggen: we hebben besloten geen vrijstellingen meer te verlenen.”

Niet neutraal

Stelma vindt dat de Hoge Raad de uitspraak moet intrekken. “De Hoge Raad baseert zich niet op de wet zelf, maar op de aanname dat openbaar onderwijs neutraal is. Nee, dat is niet neutraal. Ik ben christen, dus ik geloof dat ik door een God op deze wereld gezet ben, dat ik hier een taak heb. Dat is essentieel voor ons, dat onze kinderen dat ook meekrijgen. Je kunt meegeven dat God bestaat of niet bestaat. Maar openbaar onderwijs zegt niet: misschien bestaat God. Leerkrachten in het openbaar onderwijs benoemen dat er verschillende overtuigingen bestaan waar kinderen uit zouden kunnen kiezen. En het idee dat je godsdienst in een half uurtje meegeeft, is een aanname van iemand die zelf niet gelooft. Zo werkt het niet als je een levende relatie hebt met Christus.”

Gesprek met staatssecretaris

In de laatste week van mei had Stelma een gesprek met de staatssecretaris, Judith Tielen. Zij overweegt artikel 5b af te schaffen. Hoe verliep het gesprek? “We hebben haar gevraagd om gemeenten erop te wijzen dat het hun verantwoordelijkheid is de wet te blijven naleven. Als ik het goed begrepen heb, vraagt de Dienst Gezondheid & Jeugd in Zuid-Holland Zuid expliciet om de geloofsovertuiging van ouders, terwijl dat niet mag. Dat dit niet mag, hangt samen met wat er gebeurde in de Tweede Wereldoorlog.” Het Thuisonderwijsverbond wil best nadenken over toezicht op thuisonderwijs. “Tot 1969 was dat wettelijk geregeld. We hebben er in het verleden constructieve voorstellen voor gedaan.”

Ook de Nederlandse Vereniging voor Thuisonderwijs is kritisch en is een petitie gestart voor thuisonderwijs als erkende onderwijsvorm.

Zorgen bij twee staatssecretarissen

Den Haag - Al in april 2023 constateerde het VPRO-programma Argos in de aflevering ‘Geen school voor mijn kind’ dat het aantal kinderen van wie ouders gebruik maken van artikel 5b in de Leerplichtwet, in de voorgaande jaren was verdrievoudigd. Jurist Caroline Bruin zag vooral een toename in de denkrichting conservatief christelijk en spiritueel holistisch.

In Den Haag zijn er al langer zorgen over deze ontwikkeling. De website van de PO Raad, de sectorvereniging voor het primair onderwijs (po), publiceerde er in januari van dit jaar over. Destijds maakte de toen demissionaire staatssecretaris Koen Becking (Funderend Onderwijs en Emancipatie) zich zorgen over de mogelijke groei van het aantal ouders dat kinderen thuishoudt vanwege levens- of geloofsovertuigingen.

Het Openbaar Ministerie (OM) kondigde in 2025 aan te stoppen met strafrechtelijke vervolging bij afgewezen vrijstellingen op grond van richtingsbezwaren. Het OM vond dat niet duidelijk is hoe leerplichtambtenaren de vrijstellingen moeten toetsen en beoordelen.

Staatssecretaris Becking zag twee oplossingsrichtingen: het inrichten van thuisonderwijs als zelfstandige sector (inclusief inspectietoezicht) en het laten vervallen van de vrijstelling wegens richtingsbezwaren. Artikel 5 onder b zou dan uit de Leerplichtwet gehaald moeten worden. Becking gaf destijds wel aan dat er een belangenafweging gemaakt moet worden en dat de juridische (on)mogelijkheden volledig moeten worden uitgewerkt. Hij benoemde daarbij dat het besluit raakt aan de grondwettelijke rechten op de vrijheid van godsdienst en onderwijs. Hij liet de keuze aan een volgend kabinet.

Staatssecretaris Judith Tielen van OC &W wil de vrijstelling van de leerplicht nu dus afschaffen. In een aflevering van het programma BOOS zei ze: "Ieder kind heeft recht op goed onderwijs van een vakbekwame leraar en om samen met leeftijdsgenootjes te groeien en ontwikkelen”. Toezicht houden op thuisonderwijs lijkt haar moeilijk. "Het is best ingewikkeld om dat op een goeie manier te regelen."