Tachtig jaar vrijheid: oorlog in Herwijnen door de ogen van een kind

• Link ophalen

  Gekopieerd

Maak ons je Google-favoriet!

HERWIJNEN • Elke vijf jaar vernieuwd Jantje van Arkel de ‘Bevrijdingsvlag’. Op dit moment is zij nog druk bezig om de cijfers 8 en 0 op de vlag te naaien, vanwege 80 jaar vrijheid. 

Toen de oorlog begon was Van Arkel nog maar zeven jaar oud, inmiddels is zij 92 jaar oud. Maar pas sinds een aantal jaar deelt zij haar verhalen over de oorlog. “Marjan van Ooijen, van de Historische vereniging Den Ouden Dijk uit Herwijnen kwam naar mij toe met de vraag of ik nog verhalen over de Tweede Wereldoorlog had vanwege de speciale uitgave over 80 jaar vrijheid van de Historische Vereniging. Vanaf toen ging er een bovenkamer bij mij open die tot op dat moment altijd gesloten was gebleven”, vertelt Jantje van Arkel.

‘Mond dicht’

“Toen ik een kind was zei mijn vader altijd: ‘Mond dicht, je mag nergens over praten, anders komen de moffen en dan word je zo tegen een muur aan neergeschoten.’ Daarom heb ik altijd mijn mond gehouden, ik heb het destijds zelfs nooit met mijn kinderen besproken.”

Vanwege de vraag van de Historische Vereniging, is Van Arkel na gaan denken over de oorlog en over alles wat ze meegemaakt heeft. Deze verhalen heeft ze, in dialect, opgeschreven. Vervolgens zijn deze verhalen ook meegenomen in de speciale uitgave van de Historische Vereniging.

Vissen met mijn broer

De knotwilg naast mij werd ook beschoten. Toen wist ik wat oorlog betekende.

“Toen de oorlog begon was ik nog maar zeven, daarom wist ik niet precies wat oorlog betekende totdat ik op een dag in mei of juni 1940 met mijn broer Bram ging vissen. We hadden zelf vishengels gemaakt van een bonenstaak en gingen vissen onder de knotwilgen. Terwijl wij aan het vissen waren, hoorden we twee kleine jagertjes (red. verkenningsvliegtuigen) aankomen. Bram zei dat ik in de knotwilg moest gaan zitten, hijzelf ging op zijn buik tegen de slootrand aan liggen. De jagertjes scheerden vlak over ons heen. Vervolgens begonnen ze te schieten. De knotwilg naast mij werd ook beschoten. Op dat moment wist ik wat oorlog betekende.” Naast de angst die Van Arkel tijdens deze beschieting ervoer, hield zij er ook wat anders aan over. “De knotwilg zat vol met mieren, dus toen ik eindelijk uit de boom kroop, zaten mijn kleren vol met mieren. Dagen later vond ik nog mieren in mijn haar.”

‘Te weinig om te leven, maar teveel om dood te gaan’

Ook was er in de oorlogsjaren weinig eten. “Je kreeg te weinig eten om te groeien en te leven, maar je kreeg teveel om dood te gaan.” Dit was zeker het geval toen er Duitse soldaten op het land en in het huis van Van Arkel gingen wonen. De familie moest op zolder slapen, omdat de hoge heren in het huis gingen wonen en slapen. Familie van Arkel kreeg één keer per dag te eten van de soldaten. “Dit alles heeft 3,5 week geduurd, de Duitsers vertrokken net zo vlug, als dat ze gekomen waren. Die 3,5 week was meer dan genoeg, anders hadden we het niet overleefd.”

Een neergestort vliegtuig

Een ander moment in de Tweede Wereldoorlog dat Jantje van Arkel zich nog goed kan herinneren is het moment dat een vliegtuig vlakbij haar huis neerstortte. “Mijn moeder zei dat het druk was in de lucht, dus openden we de deur om naar buiten te kijken. Ik keek met vierkante ogen en met mijn bek open naar de lucht. Het leek wel of de hele lucht in brand stond, ook vielen er allemaal stukken uit de lucht.” Er was een Engels vliegtuig neergestort. “De staart van het vliegtuig kwam naast ons varkenshok terecht.” De Duitsers waren binnen een kwartier aanwezig omdat ze op het huidige GeoFort gestationeerd waren, de hele nacht hielden zij de wacht bij het vliegtuig. 

Ik keek met vierkante ogen en met mijn bek open naar de brandende lucht.

“De volgende morgen was het erg mistig en liepen de soldaten ons huis in om te eten en op te warmen. Ondertussen kwamen mensen van de gemeente bij het neergestorte vliegtuig. Ze haalden de twee gesneuvelde piloten uit het wrak en namen ze mee. Toen hebben de piloten waarschijnlijk een aantal nachten in de kelder van de dokter gelegen, totdat ze in zijn tuin begraven werden.”

Na de oorlog zijn de twee piloten op het kerkhof aan de Peperstraat in Herwijnen begraven. “Ik ben heel vaak bij hun graf geweest. De jongens waren pas 21 jaar oud, een van hen was net getrouwd. Zijn vrouw wilde hem bij terugkomst vertellen dat ze zwanger was, maar dat heeft zij nooit kunnen doen. Wel is de vrouw met haar zoon in 2014 naar Herwijnen gekomen om het graf te bezoeken. De vrouw was toen al 95 jaar en haar zoon 69. Ik heb ze toen ook mogen ontmoeten.”