Een eeuw dieselgemaal De Biezen in Vianen: ‘Respect gekregen voor de oude polderbesturen’
Nieuws
Vianen - Jan Boele, voorzitter van de Regionale Gemalenstichting Alblasserwaard en Vijfheerenlanden (RGS), vertelt honderduit als hem gevraagd wordt naar zijn boek ‘Een eeuw dieselgemaal De Biezen’ in Vianen. Het boek gaat over de bemalingsgeschiedenis van de polders De Biezen, De Eng en Het Mafit in de Vijfheerenlanden.
Dit jaar bestaat het dieselgemaal precies honderd jaar, een mooi moment om met Boele in de geschiedenis te duiken. Lang vond de afwatering van de polder op natuurlijke wijze plaats, door het overtollige water af te voeren via stroompjes en rivieren. Een tijdje heeft dit gewerkt totdat, door verdere inklinking, het afvoeren van water naar de steeds hoger gelegen rivieren, op deze wijze onmogelijk was geworden.
1926
Boele: “In het midden van de 15e eeuw werden de eerste wipwatermolens ingezet om het water op mechanische wijze af te voeren. Zo ook op de plek waar nu het dieselgemaal De Biezen staat. Tot 1926 stond op deze plek de Biezenmolen. In de jaren twintig van de vorige eeuw bleek dat, door de geringe afmetingen van de schepraderen van deze molen, er een andere oplossing gezocht moest worden. In eerste instantie stond er een stoomgemaal in de planning, uit kostenoverweging koos men echter voor een dieselgemaal. Het is in 1926 gebouwd op de fundering van de oude gesloopte wipwatermolen.”
Behoeden voor verval
Het dieselgemaal heeft dienst gedaan tot de jaren zeventig. Sinds die tijd wordt de Biezenpolder bemalen door het elektrische gemaal ‘Autena’. Jarenlang heeft het dieselgemaal ongebruikt gestaan. Om het voor verder verval te behoeden en als cultureel erfgoed te behouden, heeft de RGS in 2005 het gemaal van het Waterschap Rivierenland overgenomen.
Bij de overname was er al sprake van achterstallig onderhoud. Een professionele renovatie van het gebouw, de fundatie én de motor, was al snel noodzakelijk. De gemeente Vijfheerenlanden, het Waterschap Rivierenland en het Cultuurfonds sprongen financieel bij, waardoor in 2022 gestart kon worden met een omvangrijke hersteloperatie. In september 2024 is het gerestaureerde dieselgemaal ‘De Biezen’ heropend.
Vooruitstrevend polderbestuur
De geschiedenis heeft Boele genoeg materiaal opgeleverd om daar een boeiend en aanbevelingswaardig boekje over te schrijven.
“Tijdens mijn historisch onderzoek bleek dat het toenmalige polderbestuur zeer vooruitstrevend was. Ergens tussen 1825 en 1829 overleed molenaar Hendrik de Jong. Zijn vrouw bleef achter met de kinderen. De weduwe kreeg het vertrouwen en de verantwoordelijkheid van het polderbestuur, hetgeen in die tijd zeer ongebruikelijk was. Dat zij van wanten wist, blijkt uit de vergoedingen die zij kreeg voor het extra zware werk. In 1850 neemt haar zoon W. de Jong de taak van zijn moeder over.”
Boele vervolgt: “Ik heb respect gekregen voor de oude polderbesturen. Goedwillende boeren die belangrijke besluiten namen over de polder. Grote infrastructurele aanpassingen zoals de aanleg van het Zederikkanaal in 1824 en de latere aanleg van rijksweg 26 (huidige A2) in 1967, doorsneden het gebied en hadden enorme gevolgen voor de waterhuishouding in de polders. Al die tijd heeft het polderbestuur meegedacht over de gevolgen voor het gebied.”
Het gemaal, dat door enthousiaste en vakbekwame vrijwilligers draaiende wordt gehouden, is uitgerust met een dubbel aanzuigende Jaffa centrifugaalpomp (capaciteit 70 m³/min). De pomp wordt door een Crossley-motor aangedreven. Het gemaal heeft de functie van calamiteitengemaal, bij extreme neerslag kan het dus worden ingezet.
Op vrijdag 26 juni worden de eerste exemplaren van het boekje, door Jan Boele als voorzitter van de RGS, overhandigd aan burgemeester Sjors Fröhlich en aan heemraad Kees Romijn van het Waterschap Rivierenland.
Informatie: https://gemalenalblasserwaardvijfheerenlanden.nl.
Henk Lammertink
