Rode potloden en volle stembussen: zo ziet een dag op een stembureau eruit

Leerbroek - In De Schakel in Leerbroek wordt straks niet alleen koffie geschonken, maar ook gestemd: tijdens de gemeenteraadsverkiezingen verandert het dorpsgebouw in een stembureau. Vicevoorzitter Gerard de Gans vertelt hoe zo’n dag verloopt: vroeg beginnen, scherp tellen en vooral veel contact met kiezers.

Voor de voorzitter en vicevoorzitter gaat de wekker vroeg. Om half zeven staan zij al bij het gemeentehuis in Vianen om alle benodigde spullen voor de dag op te halen. “De stembiljetten, de kiezerslijsten, het officiële proces-verbaal, formulieren, noem het maar op. Dat zit allemaal in een groot pakket.”

Eenmaal terug in Leerbroek wordt alles gecontroleerd. De stemhokjes zijn dan al geplaatst door de gemeente, maar het stembureau kijkt of ze goed staan. “Het moet zo opgesteld zijn dat mensen privacy hebben. En wij moeten kunnen zien dat het stembiljet echt de stembus in gaat.”

Posters met regels worden opgehangen, de stembiljetten moeten gereed liggen, er moet een vergrootglas zijn voor slechtzienden én een kieslijst. Het stembureau krijgt daarnaast een aparte lijst met mensen die zijn overleden of verhuisd. Komt iemand met een stempas van zo’n persoon aanzetten, dan is die niet geldig. “Dat voorkomt misbruik.”

Om half acht gaan de deuren open. Dan kan het stemmen beginnen.

Met z’n vieren de dag door

Overdag bemannen vier mensen het stembureau. Minimaal drie moeten tegelijkertijd aanwezig zijn. In overleg nemen ze om de beurt even pauze. “Dan spreek je af: ik twee uurtjes vrij, jij daarna. Zo blijven we allemaal fris en fruitig.”

In Leerbroek komen doorgaans iets meer dan duizend kiezers stemmen. Volgens De Gans is de opkomst in het dorp hoog. Stemmen wordt hier serieus genomen. En die stembussen? Die raken dus aardig vol. De grote stembiljetten nemen veel ruimte in. Met een stok worden ze voorzichtig aangedrukt. “Tot het bijna niet meer gaat.” Is een bus vol, dan komt er een tweede bij. Een extra exemplaar kan via de gemeente worden geregeld, al was dat nog nooit nodig.

Rode potloodjes en zenuwen

Het mooiste van de dag zit volgens De Gans in de mensen. “Er zijn heel veel soorten stemmers, je hebt van alles wat. De één is stil, de ander maakt een praatje. Dat maakt het leuk.” Vooral jongeren die voor het eerst stemmen zijn soms wat gespannen. “Hoe werkt het? Waar moet ik zijn? En dan vragen ze of ze hun eigen pen mogen gebruiken. Nee, dat moet echt met het rode potlood.” Het ijs is dan snel gebroken.

De bedoeling is dat de sfeer in De Schakel ontspannen is. “Wij maken er echt een gezellige dag van.” Ondertussen worden de vrijwilligers goed verzorgd met lunch, drinken en iets lekkers tussendoor.

Negen uur: de stilte voor de storm

Om negen uur ’s avonds zit het stem-gedeelte van de dag er alweer op en sluiten de deuren. Wie nog in de rij staat, mag naar binnen. Stap je een minuut te laat over de drempel van De Schakel? “Dan heb je pech.”

Daarna begint het echte werk. Eerst wordt gecontroleerd of het aantal uitgereikte stembiljetten klopt met het aantal stemmen in de bus. Is er verschil, dan wordt er opnieuw geteld. En nóg een keer als dat nodig is. Blijft er een afwijking, dan komt dat in het proces-verbaal en controleert de gemeente later mee.

Dan gaat de stembus open. De biljetten worden uitgespreid op tafels en eerst grof gesorteerd. Daarna per partij. Met metalen clips worden stapels gemaakt. Stapel voor stapel wordt geteld en gecontroleerd. “Het moet kloppen. Dat is belangrijker dan snel zijn.” Toch is er onderling een knipoog-competitie met andere stembureaus in de gemeente. Via een appje wordt wel eens gevraagd hoe ver de ‘buren’ zijn. “Een prettige strijd,” noemt De Gans het.

Open voor controle

Het tellen is openbaar. Iedereen mag komen kijken of het eerlijk gebeurt. In al die jaren heeft De Gans maar één keer meegemaakt dat iemand daadwerkelijk kwam toezien. “Maar het mag altijd.”

Zijn alle stemmen geteld en gebundeld per partij en geteld? Dan gaan de enveloppen achter slot en grendel. De voorzitter en vicevoorzitter brengen alles naar het gemeentehuis in Meerkerk, waar de uitslagen verder worden verwerkt. Vaak is het dan rond elf uur. “Als we duizend formulieren hebben en duizend stembiljetten, dan zijn we helemaal happy.”

Er wordt altijd nog even nagepraat, met een drankje. En daarna keert De Schakel weer terug naar de orde van de dag. Tot de volgende (gemeenteraads)verkiezingen zich aandienen.