Jos Kruisbergen blijft betrokken bij de oorlog én met filmmaken
Nieuws
Wamel / Tiel – Ook al zette cineast Jos Kruisbergen in februari formeel een punt achter zijn carrière, blijft hij betrokken bij zijn verhalen. Een recent onthuld monument ter nagedachtenis van veertien gefusilleerde Wamelnaren bracht hem toch weer achter de camera.
Op 20 september 1944 werden veertien inwoners van Wamel bij het transformatorhuisje opgepakt en via de Veerweg naar de overkant gebracht. Tegen de Waalmuur in Tiel werden zij zonder pardon geëxecuteerd door Duitse soldaten.
‘Wamel, een dorp onder vuur’
In 1993 maakte filmmaker Jos Kruisbergen een documentaire over dit verhaal: ‘Wamel, een dorp onder vuur’. Hij sprak nabestaanden en ooggetuigen om de gebeurtenissen een persoonlijk verhaal te geven zodat ze niet vergeten kunnen worden.
Het maken van deze documentaire was voor Kruisbergen het begin van een levenslange interesse in de oorlog. “Wat de ooggetuigen toen vertelden heeft een diepe indruk op mij gemaakt, omdat zij konden vertellen wat zij toen meemaakten.”
Fysiek monument
Nu, 33 jaar na de documentaire, is dit verhaal opnieuw relevant. Hoewel er op de begraafplaats gedenkmonumenten zijn voor de slachtoffers, was er nog geen monument om de personen aan de plaats te verbinden.
Daarom opende precies 82 jaar na de fatale 20 september een herdenkingsmonument aan de Wamelse Veerweg. Borden met namen, verhalen en foto’s van slachtoffers staan langs de weg die hen richting een zekere dood bracht.
Het monument werd geopend door Annie Schonenberg. Zij verloor een opa en twee ooms op die dag. Maar waar het monument een tastbare herinnering vormt, geeft de camera van Kruisbergen de gebeurtenissen een menselijke stem.
Familieproject
Dat de film er kwam, is te danken aan een toevallig familiegesprek. Kleinzoon Thymen Schippers werkte als kraanmachinist mee aan het monument. Toen hij aan zijn opa vertelde wat er aan de Wamelse Veerweg gebeurde, werd Kruisbergen weer enthousiast. “Het leek mij leuk om met mijn kleinzoon een vervolg te maken van mijn documentaire.”
Archivaris van Maas en Waal
Naast de documentaire uit 1993 maakte Kruisbergen talloze uren aan beelden van de regio. Hij heeft een stichting opgericht, de Jos Kruisbergen Stichting, die zich richt op het vastleggen van het dagelijks leven in de regio. “We hebben als vrijwilligers ruim honderd documentaires en zevenhonderd reportages gemaakt over het wonen, werken en leven in het land van Maas en Waal.” Deze beelden bewaart Kruisbergen tot op de dag van vandaag op zijn computer.
Overleden ooggetuigen
Zo ook de documentaire uit 1993, met interviews met inmiddels overleden overleden ooggetuigen zoals Dit Melis en Jo van Weerdenburg. Deze beelden vormen de basis van de nieuwe film over het monument.
In combinatie met actuele beelden van de opening van het monument geeft de film extra persoonlijkheid aan de borden langs de Wamelse Veerweg. QR-codes op de borden leiden naar de film van Kruisbergen.
Afsluiting
Zo komt er een afsluiting van het verhaal van de veertien slachtoffers uit Wamel voor Kruisbergen. “Ik maakte in 1993 een film hierover. Nu is er nog een film en een fysieke herinnering aan de slachtoffers. Dat maakt het verhaal af”, vertelt Kruisbergen.
Kruisbergen wil met zijn werk voorkomen dat de geschiedenis vervaagt tot een jaartal in een schoolboek. “De beelden laten de huidige generatie zien wat zich hier heeft afgespeeld”, vertelt Kruisbergen. De documentaire van Kruisbergen en al het andere materiaal uit de carrière van Kruisbergen is te bekijken via de website van de stichting: www.joskruisbergen.nl.
Kick Boelens
