Papendrechter schrijft boek over WO II in zijn dorp en regio

PAPENDRECHT • De verhalen van zijn vader wekten bij Pieter van Wijngaarden (67) uit Papendrecht al jong interesse voor de oorlog. Vijf jaar lang werkte hij aan een boek over Papendrecht en de nabije dorpen in WO II.

Van Wijngaarden reisde naar onder andere Amerika en Duitsland om te speuren in archieven, sprak met getuigen en vond in een Papendrechtse bunker uniek materiaal.

Bommenwerper
De schrijver laat een zwart-wit foto zien van een jonge man met keurige zij-scheiding in het haar. "Dit is mijn vader, Adriaan van Wijngaarden. Hij is geboren in 1921, toen de oorlog uitbrak was hij twintig. In maart 1944 kwam een Amerikaanse bommenwerper boven Papendrecht in problemen. Drie vliegeniers sprongen eruit en vielen in Papendrecht neer. Twee van hen werden gelijk door de Duitsers opgepakt, de derde viel bijna bij mijn vader in de armen. James Keeffe was zijn naam. Mijn vader bracht hem naar de boerderij van de familie Korteland, daar hebben ze hem eerst in het konijnenhok verstopt. Later is hij naar een onderduikadres gebracht. Mijn vader kreeg de legerhandschoenen van de Amerikaan. Die heeft hij altijd bewaard en ik heb er als kind mee gespeeld."

Bunker
Tijdens het schrijven van een vijfdelige serie over vliegtuigfabriek Aviolanda vond Van Wijngaarden in een bunker op het havenhoofd in zijn dorp een boek over alle bommenwerpers die in de oorlog over Papendrecht vlogen. "Ook de tijden waren er keurig in genoteerd. Ik kwam ook de bommenwerper van Keeffe tegen. Ik dacht: daar ga ik een boek over maken." De Papendrechtse schrijver – hij heeft al veertien boeken op zijn naam staan – realiseerde zich dat de viering van 75 jaar bevrijding naderde. "En in Papendrecht is nooit een fatsoenlijk boek over de oorlog verschenen."

Linie-crossers
De oud-directeur van een schildersschool en oud-projectleider bij een schildersbedrijf wilde de oorlogsgeschiedenis van Papendrecht en omringende gemeenten vastleggen. Gebeurtenissen en mensen uit onder andere Alblasserdam, Molenlanden, Nieuw-Lekkerland, Oud-Alblas en Streefkerk komen voorbij. "Er staan in mijn boek veel verhalen over de honger en de zwarte handel. Ook de Papendrechtse linie-crossers komen aan de orde. Zij gingen 's nachts, als er geen maan scheen, de rivier over naar het bevrijde Brabant. Sliedrechtse linie-crossers werkten in opdracht van het verzet; ze brachten mensen weg en kwamen terug met wapens, medicijnen en eten. In Papendrecht had je een wilde lijn, daar kon je voor inschrijven, dan zochten ze een plaatsje voor je in Brabant."

Joodse verhalen
De schrijver heeft de omstandigheden mee; er zijn de laatste jaren veel archieven open gegaan. "Daar ben ik ingedoken. Ik vond processen verbaal van de politie, de brandweer en de luchtbeschermingsdienst. In het archief in Dordrecht heb ik het persoonsregister nagezocht. Ook ben ik bij het Bundesarchiv in Koblenz en het nationaal archief in Washington geweest. Ik heb nieuwe dingen boven water gehaald. Van de joodse verhalen was bijvoorbeeld nog weinig bekend. Zoals over Jan Levisson; hij was een joodse man, schilder van beroep, die verbonden was aan de linie-crossers in Papendrecht. Hij zat ondergedoken in ons dorp." Bijzonder detail is dat Van Wijngaarden, die zijn carrière begon als huisschilder, werd opgeleid door Levisson.

Kleinzoon
Het boek 'Papendrecht tijdens de Tweede Wereldoorlog' telt ongeveer 300 pagina's. Van Wijngaarden werkt ook al aan een tweede deel, over de luchtoorlog boven de Alblasserwaard en het eiland van Dordrecht. Dat komt volgend jaar uit. Deel 1 wordt gepresenteerd op maandag 4 mei. Wim de Leur, voorzitter van het 4-meicomité, en Van Wijngaardens kleinzoon Giovanni Bern (11) uit Weert zullen de eerste exemplaren in ontvangst nemen. "Mijn kleinzoon is erg geïnteresseerd in de oorlog. Ik geef hem een exemplaar met de bedoeling dat hij de verhalen doorgeeft. Mijn boek is opgedragen aan alle oorlogsslachtoffers uit Papendrecht. Hun namen worden genoemd, het zijn er ongeveer vijftig, ook zij die in Nederlands-Indië omgekomen zijn."

Van Wijngaarden senior heeft Keeffe na de oorlog nog teruggezien. "In de jaren 70. Toen heeft mijn vader hem zijn handschoen teruggegeven. Vorig jaar is zijn zoon in Nederland geweest, die heb ik ook ontmoet."

Boekhandel
'Papendrecht tijdens de Tweede Wereldoorlog' is vanaf 15 april verkrijgbaar bij o.a. de boekhandel en Stichting Dorpsbehoud. De presentatie op 4 mei wordt voorafgegaan door een voettocht naar de begraafplaats en een herdenking bij de oorlogsgraven.