Sjaak Baart schrijft boek over verlies van kind: ‘Als je niets weet te zeggen, geef dan gewoon een knuffel’

• Link ophalen

  Gekopieerd

Maak ons je Google-favoriet!

Bergambacht – Wat gebeurt er met een gezin wanneer een kind plotseling wegvalt? En hoe reageert de omgeving op verdriet dat nauwelijks te bevatten is? In zijn eerste fictieroman ‘De wereld zonder Lucas’ zoekt Sjaak Baart uit Bergambacht naar antwoorden. Het boek is geïnspireerd door persoonlijk verlies.

De gedachte aan de roman kreeg vat nadat de dochter van Sjaak Baart in 2010 overleed. “Lange tijd had ik een verhaalvorm in mijn hoofd om iets te doen met de verwerking van verlies onder pubers en hun ouders”, vertelt de auteur. “Maar het kwam er niet van en bleef een beetje sluimeren.”

Dat veranderde na de stilgeboorte van zijn oudste kleindochter in 2021. Baart herkende in de reacties van vrienden en bekenden veel van wat hij eerder had meegemaakt. Ook tijdens zijn werk als docent in het mbo-onderwijs en in de volwasseneneducatie sprak hij vaak met studenten over verlies en rouw.

“In al die individuele verhalen zitten veel overeenkomsten, maar ook veel onduidelijkheden. Ongeveer twee jaar geleden besloot ik daar concreet iets mee te doen.”

Leven zonder hoofdpersoon

Zijn roman draait om Lucas, een sportieve en onbevangen jongen van 15 jaar. Hij groeit op in een warm gezin, steunt zijn zus wanneer zij uit de kast komt en ontmoet kort voor de jaarlijkse kampeervakantie zijn vroegere basisschoolvriendin Vivian. Hun hernieuwde vriendschap groeit uit tot een verliefdheid die ze voorlopig verborgen houden.

Dan wordt Lucas ziek en belandt in het ziekenhuis. Een stagiaire die hem en Vivian kent, regelt daar een geheime ontmoeting tussen de twee. Kort daarna overlijdt Lucas onverwacht. Het verhaal gaat verder, maar zonder de jongen die tot dan toe de hoofdpersoon was. Zijn afwezigheid wordt daarmee een belangrijk onderdeel van de roman.

Verlies raakt iedereen

Baart koos bewust voor het perspectief van een gezin. Het overlijden van een kind raakt volgens hem niet alleen de ouders, maar ook de broers en zussen en iedereen om hen heen.

“Er valt een gat in de structuur van het gezin dat niet meer wordt aangevuld. Als een kind verdwijnt, verdwijnt er ook een stukje van ieder broertje of zusje. Voor ouders is het een dubbele belasting. Zij moeten omgaan met het verlies van hun kind, maar er tegelijkertijd ook zijn voor hun andere kinderen. Die rouwen net zo hard en hebben hun ouders nodig. Dat wordt nogal eens onderschat.”

Door zijn jarenlange werk in het onderwijs kent Baart de belevingswereld van pubers. Hij weet hoe jongeren met elkaar praten, grappen maken en emoties proberen te verbergen. Dat is terug te zien in de toegankelijke, levendige stijl van de roman. Zware en verdrietige scènes worden afgewisseld met herkenbare gezinsmomenten, vakanties en humor.

Goedbedoelde opmerkingen

Een belangrijk thema in het boek is de manier waarop mensen reageren op iemand die rouwt. Goedbedoelde opmerkingen kunnen volgens Baart onverwacht hard aankomen: “Een zin die meerdere keren in de roman terugkeert, luidt: ‘Dat begrijp je alleen als je het zelf hebt meegemaakt, en dat is nu precies iets dat je niemand toewenst’.”

Daarmee wil hij buitenstaanders geen verwijt maken. “Niemand heeft de bedoeling om een rouwende te kwetsen. Maar gelukkig verliest niet iedereen een kind of maakt iedereen een stilgeboorte mee. Daardoor zijn er vaak maar weinig mensen in je omgeving die werkelijk kunnen begrijpen wat de impact is.”

‘Geef gewoon een knuffel’

Zijn boodschap is vooral dat belangstelling en medeleven belangrijker zijn dan het vinden van de juiste woorden.

“Als je niets weet te zeggen, zeg dan niets en geef gewoon een knuffel. Zeg gerust dat je verdrietig bent, maar vermijd de woorden ‘Ik begrijp wat je voelt.’ Want dat is meestal niet zo. En zeg, hoe goed bedoeld ook, al helemaal niet: ‘Gelukkig heb je nog andere kinderen.’”

Bij één roman blijft het waarschijnlijk niet. Baart werkt inmiddels aan een nieuw boek over pubers en hun ouders, met de coming-out van een jongere als rode draad. “Ik hoop dit komend voorjaar uit te brengen. Op mijn Instagramaccount zal ik regelmatig updates plaatsen, waarbij ik belangstellenden bij het schrijfproces wil betrekken.”

‘De wereld zonder Lucas’ telt 204 pagina’s, is via Bookmundo uitgegeven en kost 17,99 euro. Het boek wordt gedrukt zodra iemand het bestelt en is via boekhandels en webwinkels verkrijgbaar. Er verscheen ook een digitale versie.