Thuis in de Alblasserwaard: hoeveel verschil maakt het eigen sportpark eigenlijk?
Zakelijk-nieuws-landelijk
Zaterdagmiddag, ergens tussen half twee en twee uur. Op een sportpark in de Alblasserwaard rijden de eerste auto’s het grindpad op, klapt het hek van het hoofdveld open en loopt de thuisploeg via de kantine naar de kleedkamer die ze al jaren kennen. Niemand hoeft te vragen waar de wc is, welke douchekop het langst warm water geeft of welke kleedkamerbank net dat stukje harder is. De bezoekers komen op hun beurt met een busje of in twee, drie auto’s aanrijden, lopen even zoekend rond en moeten zich op een compleet onbekend veld melden bij een official die ze nog nooit gezien hebben.
Het klinkt onbeduidend. Maar wie vaker langs de lijn staat bij clubs als VV Alblasserdam of VV De Alblas op Sportpark Souburgh, of bij Nieuw-Lekkerland op Sportpark Excelsior, merkt dat die kleine dingen optellen tot iets dat voetballers en trainers al decennia "thuisvoordeel" noemen. De vraag is alleen: bestaat dat voordeel ook echt, en waar zit het ‘m precies in?
Het veld dat je al kent
Een team traint doordeweeks op zijn eigen grasmat of kunstgrasveld, en speelt daar in het weekend ook zijn wedstrijden. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar het is een reëel verschil. Kunstgras en natuurgras laten een bal anders stuiten, de afmetingen van velden in de regio lopen uiteen, en zelfs de helling van een veld — vaak minimaal, maar aanwezig — is voor de thuisploeg geen verrassing. Een verdediger die weet dat de bal bij de cornervlag net iets sneller wegrolt dan verwacht, hoeft daar niet over na te denken. Voor de tegenstander is dat al een fractie van een seconde extra twijfel.
Niet eerst een uur onderweg
Reistijd is een factor die in de Alblasserwaard misschien kleiner lijkt dan in grotere delen van het land, maar hij is er wel degelijk. Een ploeg die vanuit de Krimpenerwaard of net over de rivier moet aanreizen, zit vaak langer in de auto dan een speler die vanuit het eigen dorp naar het sportpark fietst. Geen file, geen gedoe met parkeren, geen wedstrijdtas die de hele ochtend al in de gang staat te wachten. De thuisploeg begint de dag simpelweg met minder rompslomp.
Routine, van warming-up tot rust
Daar komt de vertrouwde voorbereiding bij: dezelfde kleedkamer, hetzelfde warming-upveldje, dezelfde volgorde van rek- en strekoefeningen die de sponsor altijd nog net op tijd vanaf de zijlijn ziet. Het klinkt bijna huishoudelijk, maar voor het lichaam en het hoofd van een speler maakt een voorspelbare routine wel degelijk verschil. Er is simpelweg minder om over na te denken, en dus meer ruimte om met het hoofd bij de wedstrijd te blijven.
Bekende gezichten langs de lijn
In het amateurvoetbal staat er geen uitverkocht stadion, maar de handvol vaste gezichten langs de lijn — de vader die elke week meeloopt, de oud-speler die vanaf zijn vaste plek commentaar geeft, de sponsor met zijn koffiebeker — hebben wel degelijk effect. Spelers herkennen de stemmen, weten wie er roept en waarom, en dat vertrouwde geroezemoes werkt anders dan het onbekende geluid van een bezoekend clubje supporters.
Wind over de polder
En dan is er nog het weer. Wie weleens op een open sportpark in de polder heeft gestaan, weet dat de wind hier zelden neutraal is. Een hoek van het veld waar de wind altijd net iets harder over de dijk waait, een doel waar schoppen tegen de wind in ineens een heel ander verhaal is: de thuisploeg heeft die eigenaardigheden vaak al honderden keren meegemaakt, de tegenstander moet er tijdens de wedstrijd nog achter komen.
Van de Alblasserwaard naar het profvoetbal
Zoom je uit naar het betaalde voetbal, dan blijkt thuisvoordeel daar minstens zo’n serieus onderwerp. Trainers, analisten en statistici buigen zich al jaren over vragen als: winnen clubs daadwerkelijk vaker thuis, hoeveel invloed heeft het publiek nu echt, maakt reistijd voor een profploeg met eigen bus en hotel nog wel verschil, en speelt arbitrage - bewust of onbewust - een rol bij beslissingen in een volgepakt stadion? Ook is het effect niet overal gelijk: in de ene competitie is thuisvoordeel groter dan in de andere, en sinds de coronajaren, toen wedstrijden zonder publiek werden gespeeld, is er juist veel data bijgekomen over hoe groot de rol van toeschouwers daadwerkelijk is.
Dat thuisvoordeel meer is dan voetbalfolklore, blijkt ook uit de manier waarop wedstrijden professioneel worden geanalyseerd. Vorm, thuis- en uitstatistieken, blessures en opstellingen worden meegewogen om de krachtsverhoudingen tussen twee ploegen in te schatten, en die kansberekening vormt ook de basis van hoe partijen als LeoVegas Nederland wedstrijden en odds rond het voetbal duiden. Thuisvoordeel is dus niet alleen een gevoel langs de lijn, maar ook een cijfer in een groter model.
Terug naar de polder
Toch is het uiteindelijk geen enkel groot voordeel dat het verschil maakt, maar de optelsom van kleine dingen. Niet hoeven reizen. Dezelfde kleedkamer. Het veld dat je al kent, tot en met de plek waar de bal net iets anders stuit. Bekende gezichten langs de lijn. En misschien vooral: weten wat de wind op die ene open hoek van het sportpark met de bal doet, terwijl de tegenstander dat voor het eerst moet ontdekken — ergens op een zaterdagmiddag in de Alblasserwaard.
