Dorpskerk Kinderdijk 100 jaar: uniek bouwwerk van ‘De Stijl’
Nieuws
KINDERDIJK • De Dorpskerk aan de dijk in Kinderdijk bestaat dit jaar 100 jaar. Voor een kerk is dit niet oud, maar bijzonder is dat deze kerk gebouwd is naar De Stijl, een cultuurstroming waartoe onder andere Gerrit Rietveld en Piet Mondriaan behoorden. Bovendien stond deze kerk jarenlang op de nominatie om gesloopt te worden. Toch staat het gebouw met zijn fiere toren en originele zadeldak nog altijd fier overeind en behoort tot Nederlands rijksmonumenten.
Leendert Pot werd in 1834 in een welgesteld scheepsbouwgezin in Kinderdijk geboren. Hij en vele anderen met hem bezochten op zondag de Nieuw-Lekkerlandse dorpskerk. Tot zijn verdriet werd het bezoekersaantal vanuit Kinderdijk steeds minder. Daarom besloot hij in zijn testament dat er uit zijn nalatenschap een kerkgebouw in Kinderdijk moest worden gebouwd. Voor het ontwerp werd een prijsvraag uitgeschreven, waarvan Jan Wils de winnaar werd.
Teleurgesteld
Enigszins teleurgesteld kwam men er achter dat deze architect behoorde tot de cultuurstroming De Stijl. In de toenmalige tijd van sterke verzuiling botste deze socialistische kunstbeweging met het hervormde gedachtegoed. Omdat Wils’ inzending de mooiste was, werd zijn ontwerp toch aangehouden.
In de periode van 1922 tot 1924 werd de kerk gebouwd. De kenmerken van De Stijl zijn goed herkenbaar. De voorliefde voor rechthoekige vormen en het weglaten van tierlantijnen is bijvoorbeeld te zien in de dakvorm van de toren en de speciale kapconstructie. Na de ellende van de Eerste Wereldoorlog wilde De Stijl de mensen weer gelukkig maken door licht en ruimte te creëren.
Heldere kleuren
Binnenin het kerkgebouw is dit zichtbaar door middel van de A-vormige dakspanten. Je kunt werkelijk tot in de nok van de kerk kijken. Heldere kleuren als geel, blauw en groen zie je terugkomen in de glas-in-loodramen. Voor een kerkgebouw van honderd jaar oud is de stijl van De Stijl zo bijzonder dat de kerkrentmeesters soms gebeld worden door studenten bouwkunde of ze de kerk mogen bezichtigen.
Koos Stam is lid van het college van rentmeesters dat zorg draagt voor het beheer van het kerkgebouw. “Over twee jaar treed ik af, want er is een maximale zittingstijd voor commissieleden. Zo’n regel is goed. Anders bestaat misschien het gevaar dat je over ‘mijn’ kerk gaat spreken en dat is beslist niet zo. Hoe ik het gebouw vind? Diep in mijn hart vind ik het saai. Waarschijnlijk omdat er sinds de verbouwing in 1967 veel originele elementen zijn verdwenen. De preekstoel stond in een nis met daarboven een orgel. De kleuren uit de ramen kwamen terug in de verglaasde stenen van de wanden en in de toog rondom de preekstoel. In 1967 ging men met de witkwast over alle muren heen.” Lachend voegt Koos eraan toe: “Ik noem dat cultureel barbarisme!”
Kunstwerkje
Gelukkig heeft de toog op persoonlijk initiatief van schilder Jan Bouter nog een lichtgrijze kleur gekregen. Ook hebben vakmannen aan de zijkant van de vernieuwde preekstoel blokken en vakken aangebracht. De nieuwe doopvonthouder is een kunstwerkje met respect voor de kenmerken van De Stijl. In rechte lijnen en vlakken zijn hierop een kruis, anker en hart aangebracht, de symbolen van geloof, hoop en liefde. De originele doopvonthouder en zilveren doopvontschaal worden veilig bewaard in de kluis.
Koos’ voorgeslacht was betrokken bij de bouw van de kerk. Op een plaquette, uitgevoerd in de rechte lijnen van De Stijl, staat een eindje onder de Romeinse cijfers van het jaar 1923 de naam van Koos’ overgrootvader vermeld. Twee keer op zondag zit Koos in dit kerkgebouw. “Hier ligt mijn hart. Als ik de klanken van het orgel hoor, dan leeft er iets in mij. Hier beneden mag ik in de kerk al een stukje vreugde van de hemel ervaren.”
Veel veranderd
In 100 jaar is veel veranderd in de Hervormde Gemeente. De psalmen worden ritmisch gezongen, bij catechisatie is meer interactie en de inhoud van de leer is ook gericht op wat de Bijbel zegt met betrekking tot het dagelijkse leven. Het is uniek dat de kerk er nog steeds staat en elke zondag door zo’n 220 mensen bezocht kan worden, hoewel het werkelijk aantal kerkgangers meestal de helft is. Daarover heeft Koos eenzelfde soort verdriet als Leendert Pot destijds.
Van 1970 tot 1990 werden veel huizen in Kinderdijk afgebroken voor de dijkverzwaring. Ook deze kerk stond op de sloopnominatie, maar gelukkig werden de dijkplannen veranderd. In 2013 was het spannend toen brokjes steen van de toren vielen, doordat ijzeren doken die de stenen bij elkaar hielden, waren gaan roesten. Er was 100.000 euro nodig voor restauratie. De helft werd door de gemeenteleden bij elkaar gebracht, de andere helft werd gesubsidieerd door de provincie Zuid-Holland, omdat de kerk een rijksmonument is. Helaas mogen om diezelfde reden geen zonnepanelen op het dak aangebracht worden.
Na 100 jaar staat dit unieke kerkgebouw er nog steeds, op zijn bijzondere plek aan de dijk. Het gebouw is vrij te bezichtigen op Monumentendag aanstaande zaterdag 9 september.
Janny den Besten
