Landgoed dat geschiedenis ademt: ‘Om het landgoed te behouden, moet je het begrijpen’

Neerijnen - Als kind kwam Robbie Dell’Aira in contact met de rijke geschiedenis van Landgoed Waardenburg en Neerijnen. Inmiddels is hij gepromoveerd op dit onderwerp en blijft hij zich inzetten. Zo sprak hij zich uit over het beschermde dorpsgezicht van Neerijnen. “Het kasteel, landgoed én bijbehorend dorp Neerijnen zijn van uitzonderlijk grote cultuurhistorische waarde”, aldus Dell’Aira tijdens de raadsvergadering van 16 september. 

Toen Dell’Aira drie jaar was kwam hij al naar Huis Neerijnen. “Mijn vader bracht mij hiernaartoe. Ik herinner mij de ophaalbrug nog.” 

Een bijzondere kasteelheer

Hij leek een beetje op Christopher Lee in de film Dracula.

Het volgende moment dat Dell’Aira met het Landgoed in aanraking kwam, was op de basisschool. “Ik was elf jaar oud en de schoolmeester vertelde het Middeleeuwse verhaal over de Duitse alchemist dokter Faust. Deze dokter woonde in Kasteel Waardenburg.” Het verhaal fascineerde Dell’Aira. Hij besloot naar het kasteel toe te fietsen, samen met vriendjes. “We kwamen aan bij het kasteel en de kasteelheer liet ons binnen. Hij leek een beetje op Christopher Lee in de film Dracula. Een lang, mager persoon in een zwart pak en priemende ogen, vertelt Dell’Aira lachend. De negentigjarige kasteelheer liet de jongens binnen en gaf ze een rondleiding. “Na die middag ben ik nog vaak op bezoek geweest. De kasteelheer werd als een tweede opa voor mij. Hij leerde mij alles over het kasteel en de geschiedenis ervan. Naarmate ik ouder werd hielp ik ook mee met het onderhouden van het kasteel.”

Deze kasteelheer, Adriaan Ferdinand van Goelst Meijer woonde met zijn vrouw in het kasteel. Hij huurde het, omdat hij niet wilde dat het kasteel verloren zou gaan. Het was gedeeltelijk in verval.

Studeren in Italië

Toen Dell’Aira ouder werd, verhuisde hij naar Italië om kunstgeschiedenis te studeren. “Op een dag was ik aan het studeren in de bibliotheek van Florence. Ik liep tussen rijen vol boeken en stootte tegen een kast aan. Eén boek viel. Open op een pagina met een foto van Kasteel Waardenburg. Ik weet hoe ongeloofwaardig dit klinkt, maar het is gebeurd”, vertelt Dell’Aira met een twinkeling in zijn ogen.

Na meerdere jaren in Italië gewoond te hebben, verhuisde Dell’Aira terug naar Nederland. “Ik besloot onderzoek te doen naar Landgoed Waardenburg en Neerijnen en ben in 2006 begonnen aan mijn proefschrift.”

Dell’Aira heeft veel archiefonderzoek gedaan en schreef zijn proefschrift bij de universiteit van Nijmegen. “Het boek dat uiteindelijk uit mijn proefschrift is voortgekomen bevat veel informatie. Daarnaast behandel ik Huis Neerijnen en kasteel Waardenburg in mijn onderzoek. Dit is nog niet eerder gedaan.”

Geschiedenis van het Landgoed

De historicus ontdekte veel: “In 1481 kregen de heren van kasteel Waardenburg, van de aartshertog van Oostenrijk, het recht om de doodstraf uit te voeren. Destijds was dat een teken van macht. Het heette het recht van galg en put. Mannen werden opgehangen en vrouwen werden levend begraven.” Hoewel de heren van Waardenburg dit recht hadden heeft Dell’Aira niet kunnen achterhalen of die doodstraf werkelijk werd uitgevoerd. 

Ze ontvingen het recht van de galg en put.

In 1574 is kasteel Waardenburg kapot geschoten door de geuzen. “Het was ten tijde van de tachtigjarige oorlog en Kasteel Waardenburg was een Spaans en katholiek bolwerk. Het moest kapot.”

Rond 1600, ten tijde van de VOC was de randstad rijk, Landgoed Waardenburg genoot niet mee van deze rijkdom. “De kastelen waren ruïnes en er was geen geld. Pas in 1700 was er genoeg geld om Huis Neerijnen op te knappen”, legt Dell’Aira uit. Huis Neerijnen was een van de vele filialen van Kasteel Waardenburg. Maar omdat het opknappen van kasteel Waardenburg veel geld kostte, besloten de Heren van Waardenburg hun energie in Huis Neerijnen te steken. “Toch is het goed om te vermelden dat de ruïne van Kasteel Waardenburg bij de familie bleef horen. Waardenburg had de hoge rechten, dus als het kasteel weg werd gedaan, zouden ook de rechten verloren gaan.”

Er was tijd voor ontspanning en Engelse tuinen werden aangelegd.

Er brak een nieuwe tijd aan in Huis Neerijnen. Een nieuwe familie kwam in Huis Neerijnen wonen. Familie Van Aylva, een Friese familie met veel geld. “Er heerste een feestelijke, lichtvoetige cultuur rondom het Landgoed. Bewoners liepen op bijzondere dagen in feestelijke kledij. Er werden pruiken gedragen. Er was tijd voor ontspanning en Engelse tuinen werden aangelegd”, aldus de historicus. “Veel van wat er nu op het Landgoed staat is te danken aan de Friezen. Ook de Stinzenplanten die hier groeien, zijn vanuit Friesland overgekomen.”

Na familie Van Aylva kwam familie Van Pallandt. “In 1971 zijn de laatste leden van deze familie overleden. Wel is de familie Van Vredenburch nog betrokken bij het landgoed. Zij zijn erfgenamen van de familie Van Pallandt.

Het landgoed begrijpen

Dell’Aira hoopt door zijn onderzoek en zijn boek inwoners te leren over het Landgoed. “Om het landgoed goed te kunnen onderhouden, moet je het begrijpen. Veel inwoners uit Neerijnen snappen dit. Kijk maar naar het succes van de Kasteeltuin. Deze tuin is volgens dit boek in 1996 opgericht”, vertelt Dell’Aira glimlachend terwijl hij naar zijn boek wijst. “Het was niet onderhouden en stond vol bramenstruiken, en kijk naar hoe de tuin er nu bij ligt. Prachtig. Allemaal dankzij de vrijwilligers van de Kasteeltuin.”

Het is echt waanzin om hier te gaan bouwen. 

Op dit moment wordt er gekeken naar de mogelijkheid om huizen te bouwen in de boomgaard die in de kern van Neerijnen ligt. De kern is onderdeel van het Landgoed. Het dorp is tegen. En de historicus is het hier mee eens. “Deze boomgaard hoort bij het beschermde dorpsgezicht. Het is echt waanzin om hier te gaan bouwen. Het lijkt mij vanzelfsprekend dat hier gewoon niet gebouwd wordt.”