Archivaris De Groot (102) hield Heukelum levend
Nieuws
Heukelum - In de prachtige achtertuin van het kasteel van Heukelum staan de koekjes en een kan water al klaar. Kasteelheer Jan Willem Ruyten en zijn vrouw, Jan de Groot, en Mieke Kleijn van Stichting Vrienden van Oud Heukelum zitten bij elkaar om het te hebben over Bertus de Groot, die in januari op 102-jarige leeftijd is overleden. Voor veel Heukelummers was hij een bekend gezicht in het stadje.
Kasteelheer Ruyten laat de kelder van het kasteel zien. Hier ligt zo ongeveer het hele kasteelarchief verzameld. Alles netjes gesorteerd in dozen en mappen. “Mijn vader heeft honderden uren op het kasteel doorgebracht om alles te ordenen”, vertelt zoon Jan de Groot, de eerste zoon van Bertus de Groot.
Op 1 november 1923 werd Bertus geboren in Heukelum. In 1941, toen de Tweede Wereldoorlog begonnen was, haalde hij zijn examen. Maar, doordat de Duitsers Bertus wilden dwingen te gaan werken in Nazi-Duitsland, besloot Bertus onder te duiken. “Op de fiets is hij naar Amerongen gefietst, daar heeft hij tien maanden letterlijk onder de grond gezeten. Een donkere tijd. Hier kreeg hij ook een ooginfectie”, vertelt Jan de Groot. “Hij heeft bijna de rest van zijn leven nog maar één werkend oog gehad.”
Na tien maanden was het veilig genoeg om terug te keren en is Bertus aan het werk gegaan als archivaris in verschillende plaatsen rondom Heukelum. Dit heeft hij tot zijn pensioen in 1981 gedaan. “In de laatste jaren van zijn leven plaagden wij hem er wel eens mee, dat hij langer met pensioen was, dan gewerkt had”, lacht Jan de Groot. “Hij vond dit minder grappig.”
Bertus en het kasteel
Bertus de Groot kwam veel bij het kasteel van Heukelum. “In het kasteel woonde destijds een autoritaire baron”, blikt Jan de Groot terug. “Die reed regelmatig naar ons huis en schreeuwde uit het raam dat hij m’n vader nodig had. M’n vader en ik stapten dan bij de baron in om naar het kasteel te gaan. M’n vader zocht dan oudheidkundige zaken uit voor de baron.”
In 1988 kwam de familie Ruyten naar het kasteel. “M’n vader deed een interview bij de regionale krant van destijds, De Gecombineerde”, vertelt Jan Willem Ruyten, de huidige kasteelheer. “Hij vertelde over de nieuwe familie in het kasteel. Daarnaast vertelde hij dat het huisarchief, dat in 1962 in bruikleen was gegeven aan het archief in Den Haag, terug zou keren naar het kasteel”, vertelt de huidige kasteelheer.
Het archief
“De dag nadat dit artikel gepubliceerd werd, lag er een briefje op onze mat. Een briefje van Bertus de Groot”, aldus de kasteelheer. “M’n vader wilde het archief doorspitten”, vertelt Jan de Groot. “Op de dag dat het archief kwam, zat Bertus er met zijn neus bovenop”, vervolgt de kasteelheer. “Hij wist precies te vertellen wat er ontbrak, omdat hij al meerdere keren naar Den Haag was geweest om onderzoek te doen in dat archief.”
“Uiteindelijk heeft hij uren doorgebracht op het kasteel, om het archief uit te zoeken en te sorteren”, vertelt Jan de Groot. “Naast het archief in het kasteel, had vader ook een groot archief thuis.”
“Hij kon uren in zijn studeerkamer zitten om dingen uit te zoeken. Soms kwam hij enthousiast naar buiten als hij iets ontdekt had”, vertelt Jan de Groot. “Ook studeerde hij vol geduld brief na brief aan verschillende archieven om stukken op te vragen. Maar als zijn geduld op was, klom vader in de telefoon om het archief boos aan te spreken”, vertelt Jan de Groot.
Stichting opgericht
Naast zijn archiefwerk richtte Bertus de Groot samen met andere Heukelummers in 1974 de Stichting Vrienden van Oud Heukelum op. “De gemeente wilde een bestemmingsplan wijzigen, waarbij het oude stadhuis ook afgebroken zou worden”, vertelt zoon Jan de Groot. “Vader was hier fel op tegen en ging in verzet. Dit werkte. Het stadhuis werd niet gesloopt.”
Toen het doel behaald was, bleef de stichting bestaan, maar was het geen actieve stichting meer. “Mijn vader trok mij op een gegeven moment aan mijn jasje, hij vond dat de stichting weer leven moest krijgen”, vertelt Jan de Groot. “Ik ging op zoek naar meerdere bestuursleden en vond die. De stichting ging weer leven.”
“Ook mijn vader zat regelmatig bij onze besprekingen en liet blijken wat hij belangrijk vond”, vertelt zoon De Groot. “Tot aan het einde van zijn leven bleef hij zich inzetten voor de geschiedenis van het stadje Heukelum.”
Anne Ruth den Hertog
