Termeise theoloog Sam Janse zet verdriet over schepping om in boosheid
Nieuws
AMEIDE • Sam Janse (74) uit Ameide heeft nog niet met een spandoek op de A2 gezeten en steekt geen banden lek. Maar als het om de aardbol gaat vindt hij de situatie zo zorgwekkend dat hij wel aanwezig was bij demonstraties.
“Ik stond aan de zijlijn”, zegt hij over zijn deelname aan protesten. “Om te supporten toen mijn zoon op de snelweg zat. Ik snap dat het op het randje is. Dat is met burgerlijke ongehoorzaamheid altijd zo. Als je het geen probleem vindt, heb je het niet begrepen. Spelregels moet je niet zomaar overtreden.”
De vlammen slaan nu uit het huis van de wereld. Dat vraagt om snel ingrijpen
Op het randje
Samen met zeven andere auteurs schreef Janse een boek over de klimaatcrisis en burgerlijke ongehoorzaamheid. “Ik snap dat het op het randje is.”
Vlammen
Dat Janse het ‘overtreden van spelregels’ toch kan rechtvaardigen als het over het klimaat en biodiversiteit gaat, legt hij uit met een vergelijking. “Je mag de deur van je buurman niet intrappen, maar als de vlammen uit zijn huis slaan doe je het. Om je buurman te redden. De vlammen slaan nu uit het huis van de wereld. Dat vraagt om snel ingrijpen. Er is geen tijd te verliezen. Het leven is in het geding.”
We stellen de vraag: wanneer moeten we protesteren?
Afgrond
Hij merkt dat steeds meer mensen begrip kunnen opbrengen voor burgerlijke ongehoorzaamheid, als het om de bedreigingen voor de aardbol gaat. “Ik zie dat veel mensen meer en meer het gevoel krijgen: er moet iets gebeuren, we zitten op de rand van de afgrond. Het heeft ook iets van: je verdriet omzetten in boosheid. Geen ongecontroleerde woede, maar boosheid over alles waardoor het leven afgebroken wordt. Je doet dit in naam van het leven en als je christen bent zeg je ook: in naam van God, die ons de schepping heeft gegeven als groot geschenk.”
Profeten
Het nieuwe boek is het derde in een serie van drie en is getiteld: Weerbaar leven. “We geven informatie en uitleg over de grenzen van onze gehoorzaamheid aan de overheid, bezien vanuit de Bijbel. De profeten hebben een ferme boodschap die niet altijd goed overkomt bij de machthebbers, over het graaikapitalisme en onrecht van toen. Een echte profeet laat zich niet de mond snoeren, dat zien we ook bij de apostelen en Jezus zelf. We stellen de vraag: wanneer moeten we protesteren? Er zijn situaties waarin je geroepen bent tot ongehoorzaamheid. Wanneer is dat nou? Wij denken: als het leven op deze planeet op het spel staat. Dat vinden we een duidelijk voorbeeld.”
Sneeuwbaleffect
Janse is ervan overtuigd dat dwarsliggen zin heeft. “Je creëert aandacht, politiek en maatschappelijk gezien. Je probeert een sneeuwbaleffect tot stand te brengen, zodat meer mensen gaan zien dat we in de gevarenzone zitten en mee gaan doen. Dat meer mensen gaan beseffen dat we onomkeerbare gevolgen oproepen in de biodiversiteit en het klimaat. Dieren kunnen maar één keer uitsterven.”
Strijd tegen slavernij
Ook de effecten van burgerlijke ongehoorzaamheid in de geschiedenis geven Janse hoop en moed. “Je hebt een aantal voorbeeldfiguren, zoals Nelson Mandela, Dietrich Bonhoeffer en Martin Luther King. Zij bleken achteraf gelijk te hebben. Kijk naar de strijd tegen de slavernij. In de achttiende eeuw vond men het vreemd dat mensen ertegen protesteerden. Nu zeggen we: hoe is mogelijk dat mensen niet zagen dat slavernij niet kon.”
Veel spannender
Er staat nu nog veel meer op het spel dan voor Mandela, Bonhoeffer en King, stelt Janse. “Het is veel spannender omdat je momenten kunt krijgen waarop er een onomkeerbare ontwikkeling in gang wordt gezet. Points of no return, waarop het klimaat zo verstoord is dat we het niet meer op orde krijgen. Dat er zoveel dieren zijn uitgestorven dat we met een afgeslankte flora en fauna komen te zitten. Vraag een bioloog maar eens hoe belangrijk insecten en bijen zijn, voor bestuiving bijvoorbeeld.”
Duidelijk doel
De auteurs hebben een duidelijk doel. “Wat we willen is dat de overheid maatregelen neemt om het leven op aarde veilig te stellen. Dat de overheid onze ongebreidelde consumptie aan banden legt, producten die vervuilen zwaar belast en producten die goed zijn voor deze aarde niet belast. Ik vrees dat nieuwe regering dat nog minder zal gaan doen dan de vorige.”
Bestellen
‘Weerbaar leven’ bevat studies, interviews en portretten over klimaat, burgerlijke ongehoorzaamheid en profetisch protest. Het is uitgegeven door KokBoekencentrum en online te bestellen.
• Het omslag van ‘Weerbaar leven’ - Foto: Aangeleverd
