Gratis tentoonstelling zet Gelders wandkleed over slavernijverleden centraal
Nieuws
Regio – Elke provincie heeft een eigen wandkleed dat het slavernijverleden verbeeldt. Het Gelderse wandkleed is tot en met 28 augustus gratis te zien in de tentoonstelling ‘Draden van ons Nederlandse slavernijverleden’ bij het Regionaal Archief Rivierenland (RAR) in Tiel. De tentoonstelling werd op 17 juli officieel geopend door directeur Ella Kok-Majewska, ontwerper Richard Kofi en wethouder en bestuurslid bij RAR Rutger van Stappershoef.
Kok-Majewska heet iedereen van harte welkom. "Ik wil beginnen met het bedanken van alle vrijwilligers die hebben meegeholpen aan het wandkleed. In het Regionaal Archief Rivierenland bewaren we natuurlijk ontzettend veel velletjes papier, waaronder ook documenten over het slavernijverleden. Achter elk velletje schuilt een verhaal en die verhalen verdienen het om verteld te worden. Ook in Tiel is een geschiedenis van slavernij, meer dan we misschien zouden denken. Ik hoop dat we met dit wandkleed ons steentje kunnen bijdragen, want we hebben nog een lange weg te gaan."
‘Als we het negeren, kunnen we er niets mee’
De ontwerper van het wandkleed gaat in gesprek met de directeur van het Regionaal Archief Rivierenland. Kofi houdt zich al zo’n vijftien jaar bezig met dit soort werk en verdiept zich al tien jaar in de omgang met dit type geschiedenis. "We weten eigenlijk maar een fractie van wat er is gebeurd. Voor de rest zijn we aangewezen op onze verbeelding. Dat is lastig, maar ik denk dat we van veel van deze verhalen kunnen leren." Hij trekt een vergelijking met Fort Elmina, dat afgebeeld staat op het doek. "Fort Elmina is een bouwwerk in een stad. Het staat er gewoon, zonder in de weg te staan, maar vertelt tegelijkertijd veel verhalen. Je kunt naar binnen gaan en erkennen dat het er is, of eromheen lopen en het negeren. Maar als we het negeren, kunnen we er niets mee. Hetzelfde geldt voor het slavernijverleden."
Water speelt een centrale rol in het Gelderse wandkleed. Volgens ontwerper Kofi is dat niet toevallig. "Ik heb de vraag proberen te beantwoorden: wat als water, dat altijd heeft toegekeken, nu in plaats van getuige rechter wordt. Als het water afrekent, zouden er hoge golven overal overheen gaan." Die gedachte is terug te zien in het doek, waar hoge golven door verschillende scènes stromen. Volgens de toelichting bij het wandkleed symboliseert water zowel herinnering als verbinding. Het verbindt de verhalen uit het slavernijverleden met elkaar en laat zien dat deze geschiedenis niet los van elkaar staat, maar wereldwijd met elkaar verweven is.
Bewaren van verhalen
Vervolgens neemt Van Stappershoef het woord voor de officiële opening. "Je verwacht dit 35 meter lange wandkleed misschien eerder in een kunstmuseum, maar juist hier hoort het thuis. Een archief gaat namelijk niet alleen over het bewaren van oude documenten, maar ook over het bewaren van verhalen. Verhalen die ons helpen te begrijpen wie we zijn, waar we vandaan komen en hoe ons verleden doorwerkt in het heden. Dat is precies wat dit wandkleed doet."
Hij wijst erop dat het wandkleed door vrijwilligers is gemaakt, die samen duizenden draden hebben verweven. "Dat vind ik een mooi beeld. Want ook geschiedenis bestaat uit talloze draden. Sommige kennen we goed, andere zijn jarenlang nauwelijks zichtbaar geweest. Door ze met elkaar te verweven ontstaat een completer verhaal. Dat is de kracht van archieven. Ze bewaren niet alleen feiten, maar maken het ook mogelijk om vergeten verhalen opnieuw zichtbaar te maken."
Verbinding
Het is daarom volgens Van Stappershoef belangrijk dat we aandacht blijven besteden aan het slavernijverleden. Niet om met de maatstaven van nu over mensen uit het verleden te oordelen, maar om eerlijk naar onze geschiedenis te kijken. "Een samenleving die ook de moeilijke hoofdstukken kent, begrijpt zichzelf beter. Dat vraagt soms om nieuwe vragen, om onderzoek en om nieuwsgierigheid. Dit prachtige wandkleed is daarom niet alleen een kunstwerk over het verleden. Het laat ook zien wat er kan ontstaan wanneer mensen samen iets maken, elkaar ontmoeten en verschillende verhalen met elkaar verbinden. Ik wil daarom iedereen bedanken die aan dit project heeft meegewerkt."
In Tiel werkten in totaal zo’n twintig vrijwilligers mee aan het wandkleed. In Culemborg waren dat er ongeveer vijftig. Sommigen kwamen meer dan vijftig keer helpen en gingen, zodra ze op de ene locatie klaar waren, gewoon verder op een andere. Het project ging al in september 2025 van start en had eigenlijk binnen twee maanden af moeten zijn. Al snel bleek dat die planning niet haalbaar was, vertelt een van de vrijwilligers uit Tiel. Uiteindelijk was het wandkleed ergens in februari klaar.
