Vanuit België, over water, de rivier op: zo wordt de nieuwe Merwedebrug gebouwd

Gorinchem/Sleeuwijk – Wie over de A27 rijdt ter hoogte van Gorinchem, ziet het met eigen ogen: langs de Merwede verrijst langzaam maar zeker een groot werkeiland. De aanleg is in volle gang. Het vormt de opmaat voor een van de grootste infrastructuurprojecten in de regio in jaren: de bouw van de nieuwe Merwedebruggen.

Het werkeiland aan de Gorinchemse kant van de Merwede is de spil van het project. Aannemerscombinatie ALSÉÉN, die het werk uitvoert, legt uit wat er bij de aanleg komt kijken.

Ontwikkeling werkeiland

Er moeten grote hoeveelheden damwanden, zand, ankers en heipalen worden aangebracht. Ook komt er een grote bouwkeet en moet worden bepaald hoe materialen de bouwplaats bereiken en hoe zware machines veilig kunnen worden opgesteld.

De aanleg van het werkeiland duurt in totaal zo’n tien maanden. De oplevering staat gepland voor het einde van dit jaar. Op het werkeiland worden straks de onderdelen van de nieuwe boogbrug in elkaar gezet, voordat de brug naar zijn definitieve positie in de rivier wordt gevaren.

Ook aan Sleeuwijkse kant een werkterrein

Aan de overzijde van de Merwede, bij Sleeuwijk, gebeurt iets vergelijkbaars. Ook daar wordt een werkeiland aangelegd. Dit terrein is kleiner dan dat bij Gorinchem, maar ligt eveneens deels in het water.

"Je hebt twee werkterreinen omdat er van beide kanten pijlers worden gebouwd", legt Eric van Beerendonk, woordvoerder van Rijkswaterstaat, uit.

Gevolgen voor huidige brug

Voordat met heien kon worden begonnen, liet Rijkswaterstaat eind 2025 uitgebreide proeven uitvoeren. De vraag daarbij was welke invloed het aanbrengen van heipalen en damwanden kan hebben op de huidige Merwedebrug, die vlakbij staat en waarover het verkeer nog jaren moet blijven rijden.

"Dat huiswerk moest vooraf gedaan worden", zegt Van Beerendonk.

"We moesten exact weten of het effect had op de bestaande brug. Gelukkig is gebleken dat het bouwprincipe dat we van plan zijn te gebruiken op een veilige manier kan worden toegepast."

Drie Belgische fabrieken

Een van de opvallendste aspecten van het project is dat de nieuwe boogbrug vanuit het buitenland komt. In drie fabrieken in België wordt de brug gebouwd, opgedeeld in twee grote onderdelen: het brugdek en de boog.

Het brugdek wordt gemaakt in achttien delen, de boog in vijftien. In totaal dus 33 onderdelen, die stuk voor stuk over het water naar het werkeiland in Gorinchem worden vervoerd.

Het in elkaar zetten gaat als een soort legoblokken

"Het in elkaar zetten gaat als een soort legoblokken", verwoordt Van Beerendonk beeldend. "Steeds als een deel klaar is, wordt het per schip aangevoerd en op het werkeiland gemonteerd, totdat de volledige brug één geheel is."

Hulpconstructies

Tijdens dat assemblageproces worden de onderdelen ondersteund door tijdelijke hulpconstructies, zodat alles veilig in elkaar kan worden gezet.

Als de brug volledig is afgemonteerd, begint de spectaculairste fase. De complete boogbrug wordt op een ponton geschoven en via de rivier naar zijn definitieve plek gevaren.

Aan beide zijden is dan al een zogenoemde ‘aanbrug’ gebouwd: de verbinding tussen de nieuwe brug en de snelweg op het vaste land. Daartussen is precies de ruimte vrijgehouden voor de boogconstructie.

Het bedrijf Mammoet, gespecialiseerd in het hijsen en transporteren van zware voorwerpen, heft de boogbrug vervolgens op de nieuwe pijlers. Daarna volgt een fase van afbouw, het aanbrengen van asfalt en de wegmarkering, en dan is de brug rijklaar.

Zichtbare werkzaamheden in de zomer

De inwoners van de regio hoeven niet tot november te wachten voordat ze iets van de bouw zien. Nog voor het werkeiland klaar is, starten de eerste zichtbare werkzaamheden aan de brug zelf.

Er wordt al eerder begonnen met de kelder van de brug

"Er wordt namelijk al eerder begonnen met de kelder van de brug", aldus Van Beerendonk. "Daarvoor moeten bouwkuipen worden gemaakt." Hij schat dat deze werkzaamheden rond de zomer zichtbaar worden.

Uitkijkpunt en beelden

Rijkswaterstaat wil belangstellenden actief betrekken bij de bouw van de nieuwe Merwedebruggen. Daarom wordt onderzocht of er een speciaal uitkijkpunt kan komen waar fietsers en andere bezoekers de werkzaamheden veilig kunnen volgen.

Tegelijkertijd wil men voorkomen dat automobilisten op de A27 worden afgeleid. "Daarom kijken we hoe we het werkeiland vanaf de snelweg zo goed mogelijk kunnen afschermen."

Om de voortgang verder zichtbaar te maken, worden onder meer timelapsebeelden en video’s gedeeld.

Acute sluiting door scheurvorming

De officiële mijlpaal is helder: in 2031 moet de nieuwe westelijke Merwedebrug in gebruik zijn en de huidige brug gesloopt.

De noodzaak om te bouwen is groot. De huidige Merwedebrug heeft het einde van zijn levensduur bereikt. In 2016 moest Rijkswaterstaat de brug al acuut sluiten voor vrachtverkeer vanwege scheurvorming.

Sindsdien zijn versterkingen aangebracht om de brug tijdelijk veilig te houden. Een permanente oplossing is onvermijdelijk.

Sloop van de oude brug

De sloop van de oude brug wordt een complexe operatie. De brugdelen worden in stukken uitgevaren naar het werkeiland, waar ze verder worden gedemonteerd en afgevoerd.

Het gaat om grote brugdelen die al op leeftijd zijn

"Met name het uitvaren is technisch complex", benadrukt een woordvoerder van ALSÉÉN "omdat het om grote brugdelen gaat die al op leeftijd zijn. Dat moet ook nog eens vanaf het water."

Marktplaats voor bruggen

Een herbestemming voor de afgebroken brug is er niet. Anders dan bij sommige andere bruggen - zoals de Keizersveerbrug, die op een soort ‘marktplaats voor bruggen’ terecht zal komen - heeft de Merwedebrug zijn levensduur echt uitgedaan. Het materiaal wordt zo veel mogelijk gerecycled.

120 brugopeningen in 2024

Bouwen in en naast een druk bevaren rivier vergt extra zorgvuldigheid. Over de Merwede varen jaarlijks zo’n 115.000 schepen. De hoge scheepvaart, schepen die niet onder de brug door kunnen, maakt gebruik van de beweegbare klep in de huidige brug. In 2024 gebeurde dat 120 keer. Die klep keert terug in de nieuwe brug.

Tijdens de bouw probeert Rijkswaterstaat de scheepvaart zo min mogelijk te hinderen.

Je kunt stremmingen niet volledig voorkomen

"We proberen zoveel mogelijk de winkel open te houden tijdens de verbouwing", zegt Van Beerendonk. "Maar je kunt stremmingen niet volledig voorkomen." Het projectteam stemt hierover af met de scheepvaartsector en de bedrijven ter plaatse die de brug moeten passeren.

Beweegbare klep gesloten

De beweegbare klep wordt als eerste gestremd, omdat daar als eerste wordt gestart met de bouw van het nieuwe beweegbare deel van de brug. Hiervoor worden de bedientijden aangepast aan de werktijden van de aannemer overdag. Ook dit gebeurt in overleg met de scheepvaartsector en gebruikers.

De actualiteit heeft deze planning echter deels ingehaald. Bij recente inspecties van de beweegbare klep is slijtage geconstateerd die met spoed moet worden gerepareerd.

Uit voorzorg is de beweegbare klep daarom tot nader order gesloten. Momenteel wordt onderzocht op welke wijze de reparatie het beste kan worden uitgevoerd.

Meerkosten lopen op tot bijna twee miljard

Het project is aanzienlijk duurder uitgevallen dan eerder geraamd. Minister Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat informeerde de Tweede Kamer op 11 mei dat er 450 tot 570 miljoen euro extra nodig is voor de westelijke Merwedebrug alleen.

Voor het bredere programma A27 Houten–Hooipolder bedragen de totale aanvullende kosten circa 1,85 tot 1,97 miljard euro, bovenop de 1,4 miljard die het kabinet eerder reserveerde. De meerkosten worden voorlopig gedekt uit het budget voor Ring Utrecht.

‘De situatie van de Merwedebrug laat zien hoe ongelofelijk groot onze opgave is ten aanzien van exploitatie, onderhoud en vernieuwing van de infrastructuur om Nederland draaiende te houden’, schreef Karremans aan de Kamer.

Tweede brug komt er, wanneer is onzeker

Na de opening van de westelijke Merwedebrug volgt de bouw van de oostelijke Merwedebrug, die de capaciteit van de A27 verder moet uitbreiden. Dat die er komt, staat vast.

"We gaan uit van twee bruggen", bevestigt Van Beerendonk. Wanneer die tweede brug er precies komt, is echter nog onbekend.

Viaduct Steenenhoek

De timing hangt af van twee andere knelpunten op de A27: viaduct Steenenhoek en de zogeheten ‘palenweg’, een bijna 1,8 kilometer lang stuk snelweg bij Sleeuwijk en Werkendam dat rust op betonnen heipalen boven instabiele veengrond.

Uit onderzoek in 2025 bleek dat beide kunstwerken in slechtere staat zijn dan gedacht en binnen vijf tot tien jaar vervangen moeten worden.

"We dachten aanvankelijk dat we Steenenhoek konden verbreden, maar nu wordt ook serieus gekeken naar volledige vervanging”, zegt Van Beerendonk.

"Dat moet eerst duidelijk zijn voordat we iets kunnen zeggen over de planning van de oostelijke brug."

De kosten van die vervanging lopen naar verwachting in de honderden miljoenen euro’s. Een financieringsbesluit volgt na de zomer van 2026.