Waren de in Hoornaar doodgeschoten Cor Klap en Margje Ladru wel of niet verraders?

10 januari 2025, 10:55 Nieuws 8.072 keer gelezen

HOORNAAR • Dé vraag bij de liquidatie van Cor Klap en Margje Ladru is: waren zij schuldig aan verraad? Het jarenlange onderzoek van Niels de Bruin maakt duidelijk dat daar geen harde bewijzen voor zijn. Er zijn aan de andere kant wel sterke aanwijzingen dat het verzet hen doodschoot op basis van niet meer dan vermoedens. Maar ook daarvoor geldt: het bewijs van hun onschuld is niet waterdicht.

De achtergronden van Cor en Margje zijn een belangrijke aanleiding voor de verdenking van verraad. Cor gaat op 19-jarige leeftijd naar Duitsland om te werken en sluit zich daar aan bij de Leibstandarte SS Adolf Hitler. Hij raakt zwaargewond bij de gevechten in Oekräine, hersteld, keert terug naar het Oostfront en wordt dan ernstig ziek.

In 1942 loopt Cor weer rond in Haarlem en ontmoet daar in december Margje. “Begin 1943 blijkt zij zwanger”, vertelt Niels de Bruin.

De vader van Margje wordt als één van de grootste oorlogsmisdadigers van Haarlem

Margje is de dochter van makelaar Hendrik Wessel Ladru. “Hij wordt beschreven als één van de grootste oorlogsmisdadigers van Haarlem. Als makelaar handelde hij bijvoorbeeld in huizen van gedeporteerde Joden.”

Margje zelf was lid van de NSB. “Uit het verhoor van de buren van de familie bleek wel dat zij geen enkele activiteit voor de NSB ontplooide. Het lijkt erop dat ze via haar milieu is meegesleept. Ik heb geen enkele aanwijzing gevonden dat zij de nazi-ideologie aanhing.”

‘Ik ben zwanger’

Begin 1943 loopt de relatie stuk. Cor gaat zwerven door Nederland. “Margje zocht hem op met de boodschap: ik ben zwanger. Ze trouwen in mei 1943. In de trouwadvertentie staat dat hij lid is van de Leibstandarte SS Adolf Hitler. Toch lijkt het er daarna sterk op dat hij eruit wilde stappen. Hij liet zich uitschrijven bij de NSB en deed in oktober 1943 een mislukte poging om uit de SS te stappen.”

Bij desertie wacht onherroepelijk de kogel. Is Cor daarom rond gaan trekken, was hij op de vlucht? “Een zwager heeft een tekst geschreven aan een verre neef, waarin hij schrijft dat hun familie er last van had gekregen dat Cor gedeserteerd was. De Duitsers waren naar hem op zoek.”

Dekmantel om te infiltreren in verzetsgroepen

Hard bewijs voor zijn poging om er uit te stappen is er niet. Het kon ook een dekmantel zijn om te infiltreren in verzetsgroepen. “Het verzet heeft op zijn beurt daar ook geen hard bewijs voor. Zij stellen: wegens verraderlijke activiteiten moeten wij hen liquideren. Maar ze hadden moeten schrijven: wegens mogelijke of toekomstige verraderlijke activiteiten.”

Cor gaat in de handel van jenever voor zijn stiefvader

Cor en Margje komen terecht in Leerdam, waar de derde man van de moeder van Cor een café runt. Ze wonen erboven. Inmiddels is hun zoon Go geboren. Margje helpt bij het werk in het café. “Ik denk dat het toeval is, maar die kroeg was ook een Wehrmachtsheim, waar regelmatig Duitse soldaten komen. Cor gaat in de handel van jenever voor zijn stiefvader. Hij gaat niet terug naar de SS, hij neemt niet meer deel aan oorlogshandelingen; dat kun je interpreteren als een aanwijzing dat hij inderdaad is gedeserteerd en zich eigenlijk schuil hield in Leerdam.”

Maar het beeld blijft warrig. Zo wordt Cor gesignaleerd door het verzet als hij, eenmalig in zijn SS-uniform, bij de Duitse commandopost (de Ortskommandantur) binnenstapt. “Waarom? Om te handelen in jenever? Of voor verraderlijke activiteiten? Ik kan mij voorstellen dat het verzet dat laatste dacht. Maar als je een serieuze poging wilt doen om te infiltreren in het verzet, ga je toch niet openlijk in je uniform rondlopen? En als je gedeserteerd bent, stap je toch niet zo bij de Duitsers naar binnen? Het kan ook zo zijn dat er sprake was van een derde scenario: van een man in het nauw, die impulsief, onbezonnen gedrag vertoonde.”

Na verraad worden verzetsmensen opgepakt

Het verzet staat eind 1944 inmiddels onder hoogspanning. Een van hogerhand opgelegde reorganisatie zorgt voor onderlinge spanningen, chaos en onduidelijkheid. Door verraad na infiltratie worden verzetsmensen uit de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden in die maanden opgepakt. De verrader is Pieter Lahnstein.

Bezwarend voor Margje is dat hij een goede kennis van haar familie was. “In Leerdam is gezien dat zij een ontmoeting met hem had. Ik snap heel goed de verdenking van het verzet dat die ontmoeting samenhing met infiltratie en verraad. In zijn verhoren na de oorlog was Lahnstein volgens de rechtbank zeer openhartig, waarschijnlijk in een poging de doodstraf te ontlopen. Maar hij zegt geen woord over Cor en Margje, dus ook niet over hun mogelijke samenwerking bij het verraad in Leerdam.”

Met valse papieren gaan Cor en Margje op zoek naar onderdak

De moeder van Cor voelt intussen na het oppakken van de verzetsmensen dat het gevaarlijk wordt. “Zij schat in: mijn zoon wordt gezien als SS-er, mijn schoondochter komt uit een NSB-familie, ik moet zorgen dat ze veilig zijn. Met valse papieren gaan Cor en Margje op zoek naar onderdak elders.”

“Het verzet denkt dat het her en der vragen om onderdak pogingen zijn geweest om te infiltreren. Begrijpelijk, maar ik heb daarvoor geen enkele aanwijzing kunnen vinden. Het leek er meer op dat ze probeerden te overleven.”

Kostersechtpaar en hun twee dochters

Bij het kostersgezin in Hoogblokland vinden ze een open deur. Ze noemen zich inmiddels anders en stellen op de vlucht voor de Duitsers te zijn vanuit Eindhoven. Cor en Margje zitten tien dagen bij het kostersechtpaar en hun twee dochters. Het verzet is ervan op de hoogte en houdt hen in de gaten.

Vrijdag 23 maart 1945, rond half tien ’s avonds, vallen verzetsmensen, deels gekleed in Duitse uniformen, het huis binnen. “Ze schreeuwden ook in het Duits. Misschien hoopten ze Cor zo makkelijker te pakken te krijgen, omdat ze dachten dat hij voor de Duitsers werkte.”

Boerderij aan de Lage Giessen in Hoornaar

Maar Cor springt razendsnel uit bed, weet via vanaf de eerste verdieping op de grond te komen en vlucht de polder in. Bij een boerderij aan de Lage Giessen in Hoornaar klopt hij aan. “In zijn pyjama, drijfnat. Hij moet door sloten gewaad zijn. Tegen de bewoners zegt hij dat hij achtervolgd wordt door Duitsers en dat er op hem is geschoten. Misschien dacht hij dat ook echt. Dat pleit voor het scenario van desertie.”

Margje wordt ondertussen verhoord, maar de verzetsmensen vertrekken onverrichter zake. “In de rapportage staat dat ze verder geen reden hadden om iemand te arresteren.”

Absurd toneelstuk

Een contactpersoon van het verzet komt er de volgende dag, op de vroege ochtend van 24 maart, achter dat Cor Klap op de boerderij aan de Lage Giessen zit. Op zijn aanwijzingen pakt de ploeg van het verzet hem daar op.

“Daar voeren ze een absurd toneelstuk op. De man die het beste Duits spreekt, doet zich voor als officier van de Sicherheitsdienst. Hij zegt dat ze het verzet te grazen hebben genomen en dat Cor rustig kan vertellen dat hij bezig was met een infiltratie.”

‘Ze raken in paniek’

Maar er komt geen bekentenis uit de mond van Cor Klap, blijkt uit de verslagen. “Ze raken in paniek. Wat nu? Als ze hem laten gaan, is er de kans dat hij hen alsnog verraadt. Om kwart over negen schieten ze hem dood. Waarschijnlijk krijgt het lichaam een tijdelijke plek in een mesthoop. De vrouw van één van de betrokkenen zegt daar later over: “Hij moest geruimd worden, ze konden niet anders.”

Margje, die nog in het huis van de koster verblijft, vlucht niet of meldt zich niet bij de Duitsers, wat wellicht te verwachten was geweest als ze samen met haar man voor de Duitsers werkte. De vrouw van de koster vertelde in haar verhoor dat ze die dag heel stil en timide was, alsof ze was ingestort.”

‘Bij de hooihoop is zij doodgeschoten’

’s Avonds staan de verzetsmensen toch voor de deur om Margje op te halen. Op de fiets gaat ze mee. Waar naar toe? Niels de Bruin stelt dat de fietstocht leidde naar dezelfde boerderij in Hoornaar, de plek waar Cor heen gevlucht was. Zijn vermoeden wordt gevoed door twee getuigen, die wisten dat er een zwangere vrouw op die boerderij is geëxecuteerd.

“De vrouw die dat zegt hoorde dit op 14-jarige leeftijd van haar ouders. ‘Bij de hooihoop is zij doodgeschoten.’ Het is ook logisch. Het verzet had al een plek waar een lijk lag. Waarom zouden ze een tweede locatie zoeken en het risico op ontdekking groter maken?”

Maarten Schakel is aanwezig bij de liquidatie

Uit alle macht probeert Margje het vege lijf te redden. Ze werd verhoord op de avond van 24 maart. “Ze wilde niet trouwen met Cor, het was een moetje, ze probeerde zich van hem te distantiëren. Het gaat mij aan het hart hoe ze gevochten heeft voor zichzelf en haar kind.”

Het helpt haar niet. Net als haar man wordt ze doodgeschoten. In het bijzijn van Maarten Schakel. “Hij geeft zelf in zijn rapportage aan aanwezig te zijn geweest bij het verhoor en de beide liquidaties.”

Een reactie van de Duitsers blijft uit

Een volgende aanwijzing dat Cor en Margje geen verraad in de zin hadden, is de reactie van de Duitsers. Die blijft namelijk volledig uit. “Niemand heeft bijvoorbeeld aangeklopt bij de familie Visser om navraag te doen. Dat duidt erop dat ze niet gerekruteerd waren door de Duitsers.”

Een dag of tien na de liquidaties komt er een schokkend bericht binnen bij de verzetsmensen in de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden. De Centrale Inlichtingen Dienst van het verzet concludeert dat Cor Klap totaal ongevaarlijk was en niet bezig was met verraderlijke activiteiten. “Dat document hebben wij gevonden. Blijkbaar hebben ze dat verzoek gedaan om onderzoek te doen naar Cor en Margje.”

De onschuld van Cor en Margje

Na jarenlang onderzoek en het spreken van tientallen mensen is het bovenstaande verhaal wat betreft Niels de Bruin het meest waarschijnlijke scenario. Daar zijn mitsen en maren bij, want de bronnen zijn zeker niet eenduidig. Alles overziend neigt hij naar de onschuld van Cor en Margje.

“Daar wijst het meeste materiaal dat ik heb verzameld op. Het verzet heeft nooit kneiterharde bewijzen op tafel gelegd dat ze verraders waren of die intentie hadden en ook aan de Duitse kant is er daar niets over te vinden. Ik ben bang dat Cor en Margje simpelweg op het verkeerde moment op de verkeerde plek waren.”

Waar liggen Margje en Cor begraven?

Vanzelfsprekend heeft Niels de Bruin zich ook de vraag gesteld waar de lichamen van Margje Ladru en Cor Klap uiteindelijk zijn begraven. “Op grond van het onderzoek is er met behulp van grondradar gegraven op ons landje aan de oevers van de Giessen.”

Bijzonder is dat er luchtfoto’s zijn, gemaakt door de Engelse luchtmacht, de RAF. “De RAF maakte die een week voor de liquidaties én vier weken erna. Daarop zie je dat er in die periode een sloot gedempt is. Een lastige klus, zeker in dat seizoen en in oorlogstijd. Het roept de vraag op of het dempen van die sloot in maart 1945 toeval was.”

De opgravingen leverden een bot op. “Dat werd eerst geïdentificeerd als menselijk. Later was het oordeel toch dat het dierlijk was, al is dat nog steeds niet helemaal zeker. Wat wel zeker is: de zoektocht naar hun lichamen gaat verder de komende tijd.”