Boek ‘Hout aan de Linge’ over Varsseveld Leerdam: ‘De timmerfabriek was een belangrijke bron van werkgelegenheid’

LEERDAM • Leerdams glas, Leerdammer kaas; die begrippen kennen we allemaal. Maar de associatie Leerdam en ‘hout’ wordt minder snel gemaakt. En toch vormde de houthandel en de latere houtzagerij en timmerfabriek van Varsseveld een tweede belangrijke bron van werkgelegenheid in Leerdam, naast de glasfabrieken. 

Op het hoogtepunt werkten er ongeveer 800 mensen. Het gebied waar het allemaal gebeurde besloeg een-derde van het grondoppervlak van de stad. Teunis Blom, voorzitter van de Historische Vereniging Leerdam (HVL), is de ‘hout-geschiedenis’ ingedoken. Het 24e deel in de Historische Reeks Leerdam ‘Hout aan de Linge, 350 jaar houthandel en -industrie in Leerdam’ is het resultaat van zijn onderzoek.

Frederik van Varsseveld
,,Het bedrijfsarchief bleek niet meer aanwezig, maar toch kreeg Blom heel veel informatie boven water. Over familie Van Varsseveld bijvoorbeeld, waar het gelijknamige bedrijf naar vernoemd is.

,,In 1781 vestigde de uit Acquoy afkomstige Frederik van Varsseveld zich in Leerdam als timmerman, molenbouwer en houthandelaar. Zijn familie komt al vanaf begin 1700 als timmerlieden en molenmakers in Acquoy voor. Frederik kocht in korte tijd onroerend goed in Leerdam, voornamelijk aan de Vlietskant, Oostwal en Hoogstraat, waarin hij zijn bedrijf ging uitoefenen. De handel in hout maakte het ook logisch om het te gaan zagen, en zo ontstond een houtzagerij.” 

Blom verhaalt verder: ,,Onder Frederik’s opvolger Cornelis Schalij Gzn, breidde het bedrijf zich gestaag uit en werd een houtzaagmolen gebouwd. Onder medefirmant en latere eigenaar Johannes Adrianus Burgers volgde een enorme expansie.”

Kisten en kuipen
Er kwamen een kistenmakerij, een kuiperij en tenslotte een timmerfabriek bij. Hierin werden voornamelijk houtproducten voor de bouw gemaakt, zoals kozijnen, deuren en lijstwerk. Maar ook aan andere ambachtslieden die met hout werkten besteedt Blom aandacht in zijn interessante boek. ,,Denk aan de stoelenfabricage, de scheepswerf buiten de Veerpoort, de kuipers, de wagenmakers en klompenmakers, zowel uit Leerdam als Kedichem.”

In 1930 volgde een fusie met twee Rotterdamse bedrijven die Varsseveld uiteindelijk geen goed zou doen, vertelt hij. ,,Vanaf begin jaren zestig van de vorige eeuw begon het bergafwaarts te gaan. De houten kisten en kuipen werden vervangen door kunststof producten en in het gebruik van bouwhout kwamen ook grote veranderingen. Varsseveld kon deze ontwikkelingen niet volgen en moest zodoende in 1985 de deuren sluiten. Na de sloop van het bedrijf is op het vrij gekomen terrein een nieuwe woonwijk gerealiseerd. Eén loods aan de haven zou de herinnering nog blijvend houden.” 

Blom heeft een bescheiden persoonlijke link met Varsseveld. Zijn opa heeft er gewerkt, en zijn vader kocht er hout. ,,In de Tweede Wereldoorlog begon mijn vader als timmerman en werd later aannemer. Uiteindelijk kreeg hij een productiebedrijf in interieurbouw.” 

Kastelen en drossaards
Maar dat was niet direct de reden waarom hij voor dit onderwerp gekozen heeft. ,,Als het over Leerdam gaat, gaat het altijd over glas, dus ik dacht dat het daarom misschien wel leuk zou zijn om over het ontstaan, het einde en de periode daar tussen in van de vroegere houthandel Varsseveld te schrijven.” Hij begon er zo’n tien jaar geleden aan.

,,Tijdens het schrijfproces ligt het verhaal vaak weer een poosje stil. Maar als ik even niet verder kom, pak ik weer iets anders op. Er liggen nog genoeg ideeën op de plank, zoals een boek over de kastelen van Leerdam of over alle drossaards. Vorig jaar kwam er nog een boek over het Hofje van mevrouw van Aerden tussendoor. Bovendien moeten de uitgaves wel financieel te behappen zijn voor de vereniging.” Met dit boek is hij een paar jaar redelijk intensief bezig geweest, zegt hij. 

Het wordt op zaterdag 15 april om 16.00 uur feestelijk gepresenteerd in de Kunstplaats Markt 7 in Leerdam. Tegelijkertijd wordt de tentoonstelling ‘De geschiedenis van houthandel Varsseveld’ geopend. Het boek heeft 450 rijk geïllustreerde pagina’s en een harde kaft. Leden van HVL betalen 35 euro en de prijs voor niet-leden is 39,50 euro. 

Kijk voor meer informatie op www.historischeverenigingleerdam.nl

Levien Vermeer