Brand in Kedichem was politieke aanslag

KEDICHEM • Op zaterdagmiddag 29 maart 1986 gooiden actievoerende antifascisten rookbommen naar binnen bij hotel Cosmopolite in Kedichem, waar op dat moment een verzoeningsbijeenkomst plaatsvond tussen de ultrarechtse Centrumdemocraten en de Centrumpartij. 

Het hotel ging in vlammen op. Er viel één zwaargewonde. Was het een uit de hand gelopen incident of een bewuste aanslag? Voor historicus Jan de Vetten bestaat er geen twijfel. "Het was wel degelijk een aanslag."

De Vetten heeft zijn bevindingen opgetekend in het boek 'De aanslag van Kedichem, 29 maart 1986', dat begin dit jaar verscheen.

Op de hoogte
Anti-fascistische groeperingen waren al sinds donderdag 27 maart op de hoogte dat de Centrumpartij en Centrumdemocraten op Paaszaterdag ergens in het land bijeen zouden komen. Waar precies was toen nog niet bekend. Een groep verkenners schaduwde op die paaszaterdag vele CP'ers van wie men wist of vermoedde dat die naar het congres gingen. Honderden demonstranten kwamen bijeen in Utrecht.

In de loop van de dag werd duidelijk dat ze in Kedichem moesten zijn. Verzamelpunt werd het station van Leerdam. Van daaruit vertrokken ze in een lange rij met gehuurde busjes naar hotel Cosmopolite, acht kilometer verderop. Even na vier uur 's middags liep het volledig uit de hand toen er een brandbom of rookbom naar binnen werd gegooid.

Waarschijnlijk vloog een gordijn in de hens. Er was geen ontkomen aan. Voorman Hans Janmaat en veel andere congresbezoekers wisten het brandende hotel op tijd te verlaten. Janmaat's secretaresse en vriendin Wil Schuurman probeerde via aan elkaar geknoopte laken te ontsnappen aan de vuurzee, maar ze kwam met haar been in een stuk gebroken glas terecht. Het gevolg was dat haar been moest worden afgezet.

In het boek worden de feiten minutieus gereconstrueerd, zowel door de bril van de antifascisten, de slachtoffers in het hotel, en vanuit de optiek van politie en justitie. Ook de reacties in de media, vanuit de politiek en maatschappelijke organisaties komen ruimschoots aan bod, evenals de discussie in de gemeenteraad van Leerdam en de rechtzaak.

'Ongeluk'
De anti-fascisten beweren nog steeds dat het ging om een ongeluk: ze hebben nooit brandbommen of molotovcoctails gegooid, maar rookbommen. Eén van de rookbommen kwam per ongeluk in de gordijnen terecht en veroorzaakte de brand, zo luidt de verklaring. Voor historicus De Vetten is er overigens geen enkele aanwijzing dat er brandbommen naar binnen zijn gegooid. Maar over de dubieuze motieven van de harde kern van de actievoerders heeft hij geen twijfels.

"Duidelijk is wel dat in ieder geval een deel van de activisten met (zeer) gewelddadige bedoelingen en zwaar bewapend (onder meer met slagwapens en rookbommen) naar Kedichem was gegaan. Als je met 200 mensen oprukt naar het hotel en als je zoveel rookbommen naar binnen gooit, dan neem je willens en wetens een groot risico. Het massaal gooien met stenen en rookbommen naar onbeschermde mensen in een afgesloten gebouw -met daarbuiten zwaarbewapende activisten die stonden te wachten tot ze naar buiten zouden komen-moest wel een voorspelbare rampzalige afloop kennen. Het was een aanslag, ook als er (wat de antifascisten beweerden) niet met brandbommen is gegooid."

Nalatig
Volgens De Vetten zijn betrokken overheden nalatig geweest. Toenmalig burgemeester Dick Corporaal was een paar dagen van tevoren door het Leerdamse CP-raadslid Simon Sprong op de hoogte gebracht van een op handen zijnde bijeenkomst. Een paar dagen later moest de burgemeester zich verantwoorden tegenover de gemeenteraad. Maar het was vooral de politie die de zaak schromelijk heeft onderschat. Op grond van de verkregen informatie verwachtte men geen problemen. 'Regelmatig toezicht houden middels surveillance lijkt mij voldoende tenzij er zich moeilijkheden voordoen', zo luidde de instructie aan de adjudant die op die zaterdag piketdienst had.

"Pas jaren later is gebleken dat de ID-man van het korps verzuimd heeft om te informeren bij de BVD. Als die informatie was doorgespeeld aan korpschef Koolhof en korpsbeheerder Corporaal dan had men wel actie kunnen ondernemen. "Maar ook op de dag zelf heeft de Leerdamse gemeentepolitie weinig doortastend opgetreden.

De Vetten: "Dat had ze kunnen doen nadat een grote groep activisten was gesignaleerd bij het Leerdamse station. Het blokkeren van de dijk naar Kedichem met een politieauto zou de weg van de activisten naar het hotel effectief hebben afgesneden. De politie had immers, toen de activisten bij het station waren gesignaleerd, al een sterk vermoeden dat dit de groep was die op weg was naar het CP-congres in Kedichem."

Het 179 pagina's tellende boek 'De aanslag van Kedichem, 29 maart 1986' is uitgegeven bij Brave New Books en kost 19,95 euro.

Dick Aanen