‘Zonder hulp zullen er hier straks 20.000 nesten zijn’
Altena - “Voel maar eens met je hand op de bovenkant van de kast”, zegt hobby-imker Wim Bax uit Eethen. “Bijen hebben zoetstoffen nodig om de eitjes uit te broeden en de temperatuur in de kast op peil te houden. Deze bijen hebben de winter overleefd en vliegen straks uit om voedsel voor de larven te halen.”
We staan in Genderen op een plek waar Peter Schalk uit Wijk en Aalburg een aantal bijenkasten heeft staan. Ook hij is hobby-imker. Net als Toon Driessen uit Wijk en Aalburg. De drie mannen zijn bij elkaar gekomen omdat ze zich zorgen maken om de explosieve toename van het aantal geelpoothoornaars in Nederland. Deze wesp met zijn zwarte lijf en gele poten werd tot kort geleden nog de ‘Aziatische hoornaar’ genoemd. “Ik maak me niet alleen zorgen om mijn eigen bijen”, licht Wim toe. “De geelpoothoornaar vormt een gevaar voor de hele biodiversiteit. Als er geen bestuiving meer plaatsvindt, dan is er geen eten meer en geen eten betekent het einde van de mensheid.”
Steeds meer nesten
Wat Wim duidelijk wil maken, is dat de geelpoothoornaar een grote bron van zorgen is. Een aantal jaren geleden kwam de geelpoothoornaar in Frankrijk aan land en sindsdien rukt de exoot op in alle richtingen. Peter: “Het is een rover. Hij wacht voor de bijenkast tot de bijen honing hebben gehaald en daardoor trager zijn. Waar bijen en hommels hun eiwitten uit stuifmeel halen, hebben hoornaars en wespen dierlijke eiwitten nodig. Ze voeren de larven daarmee, die zoetigheid uitscheiden. Als het nest groeit, dan is er voldoende zoetigheid. Als de groei van het nest stopt en er te weinig zoetstoffen zijn, dan gaan de werksters op zoek naar limonade. Dat is het moment dat mensen er last van krijgen. De geelpoothoornaar heeft geen natuurlijke vijanden. De afgelopen jaren zagen we het aantal geelpoothoornaars explosief stijgen. In 2023 waren er in heel Nederland 599 nesten, in 2024 waren het er 2.204 en in 2025 waren het er 10.101. Als de stijging op deze manier doorzet, dan zullen er dit jaar alleen al in Noord-Brabant zo’n 20.000 nesten zijn.”
Het gaat Peter niet zozeer om de bijen die de geelpoothoornaar uit de lucht vangt. “Dat doet de Europese hoornaar ook, maar die hoort hier en is met het hele ecosysteem mee-geëvolueerd. Ze kunnen best een paar honderd bijen opeten, dat is de natuur. Maar de bijen durven door de dreiging van de geelpoothoornaar de kast niet uit. Daardoor kunnen ze geen stuifmeel voor de larven halen en loopt het systeem vast. Uiteindelijk kunnen de geelpoothoornaars die voor een kast hangen ervoor zorgen dat een heel bijenvolk uitsterft.”
Omdat het bestrijden van de uit de kluiten gewassen wesp niet eenvoudig is, proberen imkers in Altena zich te verenigen. Maar Altena kent zelf geen imkervereniging. De drie mannen die nu rondom de bijenkasten staan, zijn allemaal aangesloten bij andere verenigingen buiten Altena. En dat is best lastig als je juist in deze gemeente gezamenlijk zou willen optrekken.
Nest zo groot als een skippybal
‘Wespen en hoornaars zijn dol op het bier en de wijn in de vallen’
“Zeker in de eerste fase, als de koningin van de geelpoothoornaar het eerste nest maakt, dan kunnen we dat nestje nog makkelijk door vrijwilligers laten verwijderen. Het tweede wordt vaak laag in een boom of heg gemaakt en het derde nest maken ze hoog in een boom en dat wordt gerust zo groot als een skippybal. We moeten de nesten dan met een stofzuiger of hoogwerker verwijderen en dat is behoorlijk kostbaar. Het is dus van groot belang om de eerste nesten die nog wat lager bij de grond zitten, te verwijderen.”
Toon legt de cyclus van de geelpoothoornaar uit. “De koningin heeft de winter overleefd en zoekt naar een plek om een nestje te maken. Daar kiest ze een plek voor uit waar ze zelf weinig werk aan heeft, want ze is dan nog maar alleen. De eitjes zijn in het vorige jaar al bevrucht, dus ze legt die eitjes in het nest en moet zelf op zoek naar voedsel voor de larven. De geelpoothoornaars die je nu ziet vliegen, zijn allemaal koninginnen. Het duurt ongeveer vijftig dagen voor de eerste werksters worden geboren. Vervolgens legt de koningin nieuwe eitjes, maar nu hoeft ze zelf niet meer op zoek naar voedsel. Dat doen de werksters voor haar. Net als het bouwen van een nieuw nest. Wil je voorkomen dat een nest uitgroeit tot een skippybal, dan moet je nu ingrijpen.”
‘Wespen en hoornaars zijn dol op het bier en de wijn in de vallen’
Wim heeft een paar vallen opgehaald. Het is net alsof hij zelf intussen een flinke neut heeft genomen, zo’n lucht komt er van de lokstof af. “Wespen en hoornaars zijn alcoholisten”, lacht hij. “Je vangt ze dus ook met een mengsel van bier, suiker en witte wijn. De opening in het midden van deze val is zo groot dat de geelpoothoornaar er wel in kan, maar niet meer uit. Andere wespachtigen kunnen er via de kleinere gaatjes weer uit. Voor de Europese hoornaar is de opening te klein. En bijen en hommels komen niet op deze geur af. Deze selectieve val is dus heel geschikt als je enkel de geelpoothoornaar wilt vangen.”
Niet zelf verwijderen
De mannen willen benadrukken dat mensen die nu een geelpoothoornaar zien vliegen, niet moeten proberen om het nest zelf te verwijderen. “Maar onderneem wel actie. Meld het met een foto op waarneming.nl of hoornaarspotter.nl en dan zullen wij contact opnemen over het verwijderen. Probeer ze onder geen beding zelf te verwijderen, want geelpoothoornaars zullen hun nest beschermen en iedereen in de buurt aanvallen.”