‘Was Nederland wel écht neutraal in de Eerste Wereldoorlog?’
Uppel - Eigenlijk was het gewoon een schoolopdracht. Maar Sam van Vugt uit Uppel en zijn medestudenten pakten het maken van de film Den Draad dusdanig professioneel aan, dat de film nu in première gaat op een internationaal filmfestival.
Het avontuur rondom Den Draad begint op de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht, vertelt Sam. “Het tweede jaar bestaat uit twee semesters en in elk semester maak je een film. Je vormt een groepje en samen ga je onderzoek doen, een concept ontwikkelen en bepalen welk onderwerp je in de film wilt laten terugkomen. Kilian Brons, de regisseur, opperde om iets te doen met de dodendraad waar hij iets over gelezen had en wat hem interessant leek voor een film. Zo is het balletje gaan rollen.”
Dodendraad
De dodendraad is een stroomdraad die tijdens de Eerste Wereldoorlog de grens tussen het bezette België en het neutrale Nederland vormde. De hoogspanningsdraad moest voorkomen dat Duitse deserteurs en inwoners vanuit België naar Nederland vluchtten, eten werd gesmokkeld en dat spionageberichten bij geallieerde spionagediensten uitkwamen. Het is een stuk geschiedenis waar we in Nederland maar weinig over lezen.
“We leven in een tijd waarin grenzen opnieuw veel in het nieuws zijn, zoals Gaza en Oekraïne, maar ook in onze eigen land. Dit verhaal van een eeuw geleden is nog steeds zeer actueel. Nederland was destijds neutraal, maar kun je dat wel zeggen terwijl je langs de grens staat, die bewaakt en toekijkt hoe de bezetter van je buurland zijn gang gaat? Dat is een vraag die we met de film willen achterlaten. We vertellen het verhaal vanuit een Nederlandse boer die uitkijkt op de draad en worstelt met verschillende dilemma’s.”
Voor het maken van de film is ook geld nodig. Zodoende komen de studenten uit bij Shah Sheikkariem, de wethouder in Altena die jongerenwerk in zijn portefeuille heeft. “Ik werk voor de overheid als wethouder, maar ik ben ook Statenlid bij de provincie Noord-Brabant. Zowel bij de gemeente als bij de provincie heb ik het project onder de aandacht gebracht. Ik vind dat wij als overheid moeten investeren in jonge kunstenaars, omdat dit schatten zijn die zich gaan ontwikkelen. Om administratieve redenen en door beperkingen die met regels te maken hadden, lukte het uiteindelijk niet om geld voor deze film los te krijgen. Dat was het moment dat ik besloot dat ik op persoonlijke titel iets voor deze jongens wilde doen.”
Actueel thema
‘Ben je neutraal als je toekijkt en bezetters hun gang laat gaan?’
“Toen het niet lukte om geld bij de gemeente en de provincie te krijgen, bood Shah aan om lezingen te geven en de opbrengst daarvan aan de film te schenken. Echt heel tof!” Shah is bijzonder trots op het eindresultaat en terwijl we in zijn werkkamer op het gemeentehuis zitten, vertellen beide mannen over het proces en over hoe ze Shah daar zijdelings bij betrokken. “Ik vind het zo machtig dat zij hier als jonge mensen mee bezig zijn. Het is een onderwerp dat nu ook speelt. Grensperikelen, oorlogen, vluchtelingen. We belichten het vaak vanuit het perspectief van een buitenstaander als we het hebben over vluchtelingen die naar ons land komen. Deze jongens zorgen ervoor dat je beleeft wat er gebeurt. Ze zetten je echt aan het denken.”
Dat het een heus avontuur was om de film te maken, blijkt wel uit de verhalen die Sam vertelt. “We wilden een hongerwintergevoel overbrengen, dus we hoopten op flinke ochtendmist, zodat het er ook op beeld koud uitziet. Toen ik op een opnamedag door de mist naar Gemert reed om daar te filmen, heb ik de opnameleider gebeld dat we bepaalde scènes die dag moesten filmen. We konden het schema gelukkig omgooien, waardoor we die beelden in de mist konden maken. En voor een scène heb ik drie kwartier in de vrieskou in een put gestaan. De warmtekompressen die ik bij mijn voeten had, zouden anderhalf uur warmte moeten afgeven. Maar ze waren koud toen ik uit de put kwam.”
Beklemmend gevoel
We kijken een scène uit de film. “Het is echt kunst”, complimenteert Shah. “Ik wilde zoveel mogelijk draaien vanaf mijn schouder”, legt Sam uit. “Ik heb geprobeerd om acteur Matteo Pasquini voortdurend in het frame te houden om een beklemmend gevoel te geven.” Shah onderstreept dat dit is gelukt. “Als de soldaten weglopen, zie je jou draaien en je ziet het waziger worden. Dat vind ik gaaf om te zien.”
Het liefst wilde Shah dat de jongens de film in Altena zouden vertonen, zo trots is hij op het resultaat. “Als je de film ergens openbaar in première laat gaan, dan mag je hem daarna niet meer insturen voor een filmfestival. Daarom hebben we alleen een vertoning gehad voor familie, vrienden en crew. Ook Shah hadden we daarvoor uitgenodigd.”
De studenten zonden de film in voor het Nederlands Film Festival (NFF). Den Draad werd niet geselecteerd. “Het NFF toont vooral veel afstudeerfilms en wij zijn natuurlijk nog maar tweedejaarsstudenten. Bij Go Short Festival werden we wel geselecteerd en daar gaan we nu op 9 april in première. Dat is wel een mijlpaal. Daarna kunnen we de film ook op andere plekken laten zien. Maar waar en hoe precies, dat bekijken we pas na de première”, lacht Sam. “Eerst maar eens genieten van dit moment.”