Neurenberg
Af en toe gaan mijn man en ik naar de film. We zijn allebei geïnteresseerd in de Eerste en Tweede Wereldoorlog en kijken graag naar films die daarover gaan. Toen we dus hoorden dat de film Nuremberg draaide in Hollywoud, hebben we direct gereserveerd. Nuremberg gaat over de berechting van vierentwintig nazi-kopstukken in de Duitse stad Neurenberg.
Centraal in de film staat Hermann Göring, na Hitler de belangrijkste man van het naziregime. Fascinerend vond ik de gesprekken van Göring met een Amerikaanse psychiater. Uit alles blijkt dat de nazi een zeer intelligente man was die dacht het tribunaal te kunnen overtuigen van zijn onschuld. Toch kon hij niet verhullen dat hij nog altijd een overtuigd aanhanger van Hitler en het nazisme was. Er was geen sprake van berouw; hij voelde enkel gekrenkte trots en zelfmedelijden.
Onbegrijpelijk dat een intelligent persoon, zelfs nadat de gruwelijkheden van het naziregime openbaar kwamen, niet van inzicht veranderde en trouw bleef aan Hitler. Eenzelfde soort verbijstering voelde ik toen ik onlangs een artikel las over een sekte, geleid door Sipke Vrieswijk. Ook deze leider had bizarre ideeën en trouwe volgelingen. Hij leefde in weelde, terwijl zijn aanhangers sober leefden en hem in alles moesten gehoorzamen. Pas toen er aangifte werd gedaan van allerlei wantoestanden kon de politie ingrijpen.
In het Pieter Baan Centrum constateerden onderzoekers een ziekelijke behoefte aan macht en bewondering. Zelfs ervaren psychiaters hadden moeite om niet te bezwijken voor zijn overtuigingskracht. Na de berechting van Vrieswijk zijn er nog steeds volgelingen die hem trouw zijn gebleven.
Wat is het toch dat intelligente mensen kritiekloos een leider volgen? Het fenomeen is van alle tijden. Je ziet het in de politiek, bij sektes en bij influencers. Het heeft niet zoveel met intelligentie te maken, maar alles met emotie. Een charismatisch leider is zelfverzekerd, reduceert complexiteit tot simpele verhalen en het is altijd ‘wij’ versus ‘zij’.
Maar zo simpel ligt het niet. Hopelijk zien steeds meer mensen in deze chaotische tijden dat er geen simpele oplossing is voor alle problemen. Denk na voordat je je aansluit bij een politieke, religieuze of online groep die meent het waarheidsmonopolie te hebben. Voor je het weet verlies je je eigen unieke identiteit.