Het VOC-schip Geldermalsen en de schat uit de Zuid-Chinese Zee
Arthur Eerelman-Hanselman
Geldermalsen - Zestig jaar geleden trok een bijzondere veiling in Amsterdam internationale aandacht. Bij veilinghuis Christie’s werden duizenden stukken Chinees porselein geveild die afkomstig waren uit een VOC-scheepswrak. Het ging om de lading van het schip Geldermalsen, een achttiende-eeuws handelsschip.
De Geldermalsen werd in 1746 en 1747 gebouwd op de VOC-werf in Middelburg voor de Kamer Zeeland. Het schip was ruim veertig meter lang en kon indien nodig driehonderd bemanningsleden vervoeren. Het behoorde tot de zogenoemde retourschepen: grote zeilschepen die speciaal waren gebouwd voor de lange handelsreizen tussen de Republiek der Nederlanden en Azië.
Band met de Betuwe
De naam van het schip heeft een duidelijke band met de Betuwe. VOC-bewindhebber Jan van Borssele gaf het schip de naam Geldermalsen, naar de heerlijkheid van hem en zijn familie. Het was in die tijd gebruikelijk dat VOC-schepen werden vernoemd naar steden, gewesten of bezittingen van invloedrijke bestuurders. Zo ook met dit schip.
Thee, zijde en porselein
In augustus 1748 vertrok de Geldermalsen voor haar eerste reis naar Oost-Indië. Na een maandenlange tocht bereikte het schip onder meer Batavia en later Kanton in China. Daar werd het geladen met handelswaar die in Europa zeer gewild was. Vooral thee, zijde en Chinees porselein vormden een belangrijk deel van de lading.
700.000 gulden
Op 18 december 1751 begon de terugreis naar Nederland. In het ruim lagen honderden kisten thee, kostbare stoffen en 203 kisten porselein, naast een aantal goudbaren. De totale waarde van de lading bedroeg volgens de administratie van de VOC meer dan 700.000 gulden.
Schip zinkt
De reis zou echter nooit worden voltooid. In de nacht van 3 op 4 januari 1752 liep het schip door een navigatiefout op een rif in de Riouw-archipel in de Zuid-Chinese Zee, tussen Sumatra en het huidige Singapore. Het schip raakte zwaar beschadigd en zonk korte tijd later. Ongeveer tachtig bemanningsleden kwamen om het leven, 32 bemanningsleden wisten zich in sloepen te redden en na een zware tocht Batavia te bereiken. Twee van hen overleden daar alsnog.
Wrak op de zeebodem
Meer dan twee eeuwen bleef het wrak op de zeebodem liggen. Pas in 1984 werd het ontdekt tijdens een bergingsexpeditie. Daarbij werden grote hoeveelheden porselein en goud boven water gehaald.
De vondst werd in 1986 bij Christie’s in Amsterdam geveild onder de naam The Nanking Cargo en bracht miljoenen op. Een gedeelte van het porselein werd aangekocht na bemiddeling van de Historische Kring West-Betuwe door de gemeente Geldermalsen. En zo kreeg een VOC-schip met een Betuwse naam, eeuwen na zijn ondergang, alsnog wereldwijde bekendheid.
Historische Kring West-Betuwe
Dit artikel is aangeboden door de Historische Kring West-Betuwe. Deze kring is een vereniging die zich richt op het onderzoeken, vastleggen, en delen van de geschiedenis van West Betuwe. Elke maand schrijven ze een verhaal in Het Kontakt over de lokale geschiedenis.