Gemobiliseerde militairen in Geldermalsen
Nelis van Ooijen
Geldermalsen - Op 28 augustus 1939 werd in Nederland de algemene mobilisatie afgekondigd. In werkelijkheid waren sommige onderdelen, zoals de 116e batterij luchtdoelartillerie, al eerder paraat: zij werden in april van dat jaar gemobiliseerd. Deze eenheid werd gestationeerd in Geldermalsen, met als belangrijke taak de spoorbrug tussen Geldermalsen en Tricht te beschermen.
De batterij stond onder bevel van eerste luitenant H.F. Monkhorst. Hij verbleef met zijn staf op boerderij ‘De Spijk’ aan de Rijksstraatweg in Buurmalsen.
De komst van de militairen werd door de inwoners van Geldermalsen hartelijk ontvangen. Binnen drie dagen werd er een compleet militair tehuis ingericht. Soldaten konden hier gratis gebruikmaken van faciliteiten zoals radio, spelletjes, lectuur en schrijfmateriaal. Opvallend was het grote aantal schaakborden dat beschikbaar werd gesteld. Aanvankelijk werden de militairen verspreid over de gemeente ingekwartierd. Later werd aan het begin van de Badweg, op de Zaaiwaard, een barakkenkamp gebouwd om de troepen gezamenlijk onder te brengen.
Van stamppot tot ‘Snertillerie’
Het beursgebouw op de Markt werd ingericht als kantine, waar de soldaten hun maaltijden kregen. Stamppotten en erwtensoep stonden regelmatig op het menu.
In de beginperiode werd het eten bereid in een keukenwagen op de binnenplaats van Hotel Carabain, waar drie soldaten kookten voor meer dan honderd man. Later verhuisde de keuken naar het terrein achter het beursgebouw. Daar werd binnen twee weken een grote keuken gebouwd. Deze kreeg al snel de bijnaam ‘Snertillerie’. Een knipoog naar de vele porties erwtensoep die er werden geserveerd.
Een van de militairen, J. Paardekooper, verzorgde de veldcourant van de batterij. Deze kreeg de naam ‘De Lachende Luchtdoel’. Het eerste exemplaar werd zelfs aangeboden aan prins Bernhard die zijn dank liet overbrengen.
Oorlog breekt uit
In de vroege ochtend van 10 mei 1940 veranderde alles. Rond kwart over drie vlogen de eerste Duitse vliegtuigen over. Om vier uur wist de luchtdoelartillerie een transportvliegtuig neer te halen, dat neerstortte tussen Tiel en Geldermalsen.
Het barakkenkamp op de Zaaiwaard bleek vanwege de open ligging kwetsbaar en werd nog diezelfde dag ontruimd. De militairen werden opnieuw ondergebracht bij inwoners in de omgeving.
Onder leiding van majoor H.J. Visser, commandant van het 36e Regiment Infanterie, werden in deze gespannen dagen ook maatregelen genomen tegen mogelijke onrust. Gesignaleerde NSB’ers en andere verdachte personen werden gearresteerd.
Vrijheidslezing in Geldermalsen
Wie meer wil weten over deze en andere gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog in de regio, kan terecht bij een vrijheidslezing die wordt georganiseerd door de Stichting 4 en 5 mei, in samenwerking met de Historische Kring West-Betuwe. De lezing vindt plaats op vrijdag 1 mei in Schenkerij De Beurs in Geldermalsen. De inloop is vanaf 19:30 uur en de lezing begint om 20:00 uur.
Dit artikel is aangeboden door de Historische Kring West-Betuwe.