Podcast vertelt bizar en lokaal verhaal: ‘De Gijzeling van Enspijk’
Anne Ruth den Hertog
Enspijk - In januari 1973, vond in Enspijk de eerste niet-politieke gijzeling van Nederland plaats. Boer Smits, zijn vrouw Gerry en dochter Janny werden 26-uur lang gegijzeld in hun eigen woning. Verhalenverteller en podcastmaker Jacqueline Maris dook in dit verhaal en maakte een podcast. Woensdag 28 januari verschijnt deze podcast bij DOCS, NPOradio1.
“Ik hoorde voor het eerst over dit verhaal in het voorjaar van 2024. Ik ontmoette Rutger van der Zalm, de zoon van politieagent: Jan van der Zalm.” Hij was als eerste bij de gijzeling aanwezig en nam de informele leiding op zich. Toen Jan van der Zalm overleed, vond Rutger een politiedossier bij de spullen van zijn vader. Het politiedossier van de gijzeling van Enspijk. 26 uur lang was Enspijk nationaal nieuws en werd er in het hele land over deze bizarre gijzeling gesproken.
Vanuit hier vertellen
“Hoewel deze gebeurtenis zich inmiddels al 53 jaar geleden heeft afgespeeld, ging ik op zoek naar mensen die de gebeurtenis zelf meegemaakt hebben”, vertelt Maris. “Ook wilde ik door deze podcast duidelijk maken hoe het verhaal hier beleefd is en de verschillen tussen de landelijke beleving en de beleving op het platteland duidelijk maken.” Zo schrijft de landelijke pers destijds continue over Deil, terwijl de gijzeling zich ver in de polder van Enspijk afspeelde.
Het verhaal
De Haagse Daan Denie en Brabander Jantje Brouwers hadden meerdere postagentschappen overvallen. Daar stalen ze cash, sigaren en postzegels. Op 29 januari 1973 overvielen ze een postagentschap in Den Bosch. Daar werden de twee herkend, dus werd er snel een nieuwe vluchtauto geregeld. Toen ze met deze vluchtauto naar het noorden scheurden, raakte de benzine op. De twee parkeerden de auto, met de buit nog op de achterbank, en gingen naar het tankstation.
Toen de twee met gevulde jerrycans terugkeerden, zagen ze politieagenten bij hun auto staan. Ze namen de benen. Klommen het viaduct op, hielden met getrokken pistool een auto staande en vertrokken met die auto de polder van Enspijk in. Hier ondervonden ze dat je vanaf de polder in Enspijk niet zomaar de A2 op kan rijden. Ze reden een doodlopende weg in. En stonden vast in de polder. Met de politie op de hielen, stapten ze de woning van familie Smits in en gijzelden de twee criminelen vader, moeder en dochter. In hun eigen huis. De gijzeling was begonnen.
Destijds was Enspijk onderdeel van de gemeente Deil. Het gemeentehuis van Deil werd ingericht als crisiscentrum. Daar verzamelden zich hoge functionarissen van politie en rechterlijke macht. En ook de Commissaris van de Koningin arriveerde al snel. Vanuit hier was er een directe lijn met de minister van justitie: Dries van Agt. Urenlang werd er onderhandeld.
Bijzondere onderdelen
“Het bizarre aan dit verhaal is dat iedereen gewoon nog met het huis kon bellen”, vertelt Maris. “Journalisten belden met het huis om te vragen hoe het met de gijzelaars ging.”
“Het tweede bijzondere aan dit verhaal”, vervolgt Maris, “is dat het verhaal een eigen leven is gaan leiden. Zo vertelde landelijke media dat de gijzelnemers en de gijzelaars bevriend werden in het huis en dat moeder Smits in de rechtszaal een kus gaf aan Brouwers”, aldus Maris. “Er zit een fragment in de podcast met de rechtbanktekenaar en hij vertelde dat Brouwers bij binnenkomst een kus gaf aan moeder. Precies andersom.” Ook heeft Maris achter de schermen kort met dochter Janny gesproken. “De familie Smits gaf vlak na de gijzeling één interview en dat werd een groot artikel. Janny vertelde dat er meerdere onderdelen uit dit artikel niet kloppen, en haar ouders dit voor publicatie hadden doorgegeven. Hier werd niets meegedaan.”
Uiteindelijk legde de rechter beiden zeven jaar gevangenis op. Nog geen jaar later kregen Brouwers en Denie het voor elkaar om in de gevangenis een optredend koor te gijzelen.
De podcast is via podcastplatformen te beluisteren onder de titel: ‘De Gijzeling van Enspijk.’ En via de site van DOCS op radio 1.