Landbouwgrond beschermen of bebouwen? Partijen buigen zich over dilemma’s tijdens debat in Nieuwland

wo 11 mrt, 17:05 Nieuws

Nieuwland - Woningbouw, provinciale regels en de toekomst van boerenbedrijven: het kwam dinsdagavond allemaal voorbij tijdens het landbouwdebat in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen. In dorpshuis Brandpunt in Nieuwland gingen de negen politieke partijen met elkaar én het publiek in gesprek over de toekomst van het buitengebied.

Voor een zaal met boeren, inwoners en (kandidaat-)raadsleden - zo’n negentig bezoekers in totaal - werd duidelijk dat landbouw voor alle partijen een belangrijk thema is. Toch liepen de meningen soms uiteen, bijvoorbeeld over woningbouw op landbouwgrond, provinciale plannen en de rol van de gemeente bij de overstap naar biologische fruitteelt.

Aan het woord

Het debat had een opvallende opzet. Per stelling discussieerden steeds vier partijen met elkaar, terwijl de andere partijen toekeken. Grote partijen (VHL Lokaal, CDA en SGP) kwamen twee keer aan bod, kleinere partijen (VVD, PvdA, D66, CU, BBV en HvV) slechts één keer.

Beschermen van landbouwgrond

De eerste stelling van de avond zorgde meteen voor discussie: de gemeente moet landbouwgrond actief beschermen bij nieuwe ruimtelijke plannen zoals woningbouw en infrastructuur.

De SGP was de enige partij die de stelling steunde. Volgens Kees Vermaat moet de gemeente in principe proberen landbouwgrond te beschermen, al erkent hij dat er soms groen opgeofferd moet worden.

Andere partijen legden meer nadruk op de woningnood. Thijmen Peter de With (VVD) stelde dat het bouwen van woningen prioriteit heeft. “En natuurlijk beschermen we het buitengebied, maar aan de randen van de gemeente zal gebouwd moeten worden.”

Ook VHL Lokaal was kritisch op de stelling. Volgens John van der Velden moet er vooral ruimte zijn voor maatwerk. “Als een boer ruimte over heeft en daar woningen wil realiseren, moet je dat kunnen bespreken. Het moet passen in de omgeving, maar we moeten het niet bij voorbaat blokkeren.”

De PvdA benadrukte dat bouwen vooral binnen bestaande dorpsgrenzen moet gebeuren. “We moeten voorkomen dat elk dorp stukje bij beetje uitbreidt en al het groen verdwijnt,” stelde Joop van Montfoort.

UPLG

Uit de zaal kwam een kritische reactie. Een bezoeker wees erop dat de druk op landbouwgrond volgens hem niet zozeer van woningbouw komt, maar van provinciale plannen voor het landelijk gebied: het omstreden UPLG.

Het Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) is een beleidsprogramma van de provincie Utrecht voor de periode 2026 tot 2035. In het programma staat hoe de provincie wil werken aan doelen voor natuurherstel, waterkwaliteit, klimaat en landbouw in het buitengebied. De gemeenteraad van Vijfheerenlanden diende een kritische zienswijze in. Volgens de raad bevatte het programma maatregelen die grote gevolgen kunnen hebben voor agrariërs, terwijl andere onderbouwingen nog onduidelijk waren. De raad pleitte voor meer maatwerk en een zorgvuldige aanpak, zodat boerenbedrijven toekomstperspectief houden.

Toekomst van boerenbedrijven

Het UPLG kwam nog veel nadrukkelijker terug in de tweede stelling: de gemeente moet zich binnen het Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) actief inzetten voor toekomstperspectief voor agrarische bedrijven.

Alle vier de deelnemende partijen (CDA, D66, ChristenUnie en BBV) stemden voor, maar de discussie ging vooral over de manier waarop de gemeente zich richting de provincie moet opstellen.

De ChristenUnie was kritisch op het proces rond het provinciale programma. Volgens Gert Schut was het traject onvoldoende voorbereid. “De provincie heeft in de afgelopen jaren veel kennis over landbouw afgebouwd. Dat zag je terug in het UPLG. Het was niet actueel en niet transparant.”

Het CDA benadrukte dat het belangrijk is dat gemeenten zich stevig laten horen. “In het programma stonden maatregelen die bij boeren hard kunnen aankomen,” stelde Jan van Bruchem. “Dus wij moesten wel een stevig tegengeluid laten horen.”

D66 koos juist voor een meer diplomatieke aanpak. Volgens Jaap Breur is samenwerking met de provincie essentieel. “Als je je standpunt niet constructief formuleert, stoot je mensen van je af. En we hebben de provincie hard nodig om de belangen van het Groene Hart goed te kunnen behartigen.”

BBV vond dat de gemeente juist duidelijk moet opkomen voor haar inwoners. “Wij zijn volksvertegenwoordigers, en daar horen boeren ook bij,” zei Monique van den Broek.

Wat als?

Een bezoeker complimenteerde de SGP, BBV, CU en het CDA voor hun kritische zienswijze op het provinciale plan maar vroeg specifiek aan het CDA (die een eigen zienswijze indiende) wat er gebeurt als de provincie die kritiek naast zich neerlegt.

Volgens de partij blijft het dan zaak om politieke druk uit te oefenen. “We kunnen niets garanderen, maar we zullen er wel alles aan doen om onze standpunten duidelijk te maken.”

Fruitteelt: gangbaar of biologisch

De derde stelling ging over de fruitteelt: gangbare en biologische fruittelers moeten dezelfde ontwikkelingsruimte krijgen.

Alle vier de partijen die hierover discussieerden (VHL Lokaal, CDA, SGP en Hart voor Vijfheerenlanden) stemden in met de stelling. Toch bleken er onderling verschillen in de manier waarop ze zouden omgaan met de ontwikkeling van biologische teelt.

Het CDA benadrukte dat de huidige fruitteelt al sterk verduurzaamd is. “Gangbare fruitteelt is tegenwoordig bijna biologisch. Alleen als het echt niet anders kan worden chemische middelen gebruikt.”

De SGP vindt dat de overheid zich hier zo min mogelijk mee moet bemoeien. “Dit is een keuze van de fruitteler zelf,” aldus Vermaat. “Er is al landelijk beleid. Als gemeente hoeven we daar geen onderscheid in te maken.”

VHL Lokaal pleitte voor meer stimulering van biologische teelt, al erkende de partij dat de overstap voor boeren financieel lastig kan zijn. “Het kost veel geld en een boer moet wel zeker weten dat hij er uiteindelijk aan kan verdienen,” zei Van der Velden. Hij suggereerde dat de gemeente mogelijk kan meedenken over subsidies.

Dat idee stuitte bij andere partijen op scepsis. Zowel CDA als SGP vonden subsidiëren geen goede oplossing. Hart voor Vijfheerenlanden was ruimdenkender en stelde voor om te denken aan pilots.

Vragen uit de zaal

Aan het einde van de avond kregen bezoekers de kans om vragen te stellen aan alle partijen. En daar werd gebruik van gemaakt. Een agrarisch ondernemer vroeg zich hardop af hoe zijn toekomst eruitziet. “De landelijke politiek bepaalt veel, maar wie beschermt straks de agrariër in Vijfheerenlanden?”

Volgens de PvdA ligt de sleutel in het geven van perspectief. “We moeten samen kijken wat in de praktijk mogelijk is en zorgen dat boeren weten waar ze aan toe zijn,” aldus Van Montfoort. Ook de ChristenUnie benadrukte dat lokale overheden vooral moeten proberen mee te denken met - en te luisteren naar -ondernemers.

Zonnevelden

Een andere vraag ging over zonnepanelen op landbouwgrond. De meeste partijen bleken daar terughoudend in.

BBV sprak zich het duidelijkst uit. Volgens Monique van den Broek moet landbouwgrond behouden blijven voor voedselproductie. “We moeten onze goede landbouwgrond niet opofferen aan dit soort dingen,” zei zij. “Landbouwgrond moet landbouwgrond blijven. Laten we alsjeblieft het Groene Hart groen houden.”

Ook de VVD gaf aan zonnevelden op landbouwgrond geen goede eerste stap te vinden. Thijmen Peter de Wit: “Zon op dak moet altijd de eerste optie zijn. Begin niet meteen met zonnevelden op landbouwgrond.” Tegelijkertijd wilde hij toekomstige ontwikkelingen niet volledig uitsluiten. “Het kan dat we ons ooit bedenken, maar laten we voorlopig ons gezonde boerenverstand blijven gebruiken.”

Hart voor Vijfheerenlanden liet meer ruimte voor discussie, al benadrukten ook zij dat het landschap niet moet worden volgelegd met zonnepanelen. D66 sloot zich daarbij aan. “Als je er met gezond boerenverstand naar kijkt, zijn zonnevelden op landbouwgrond eigenlijk geen goede oplossing,” zei Jaap Breur.

Rustig maar inhoudelijk debat

De avond verliep rustig en inhoudelijk. Het publiek luisterde aandachtig en stelde volop vragen vanuit de praktijk van het buitengebied. Na afloop bleven veel bezoekers nog napraten in het dorpshuis. De avond werd afgesloten met een drankje.