Luuk Oevermans, natuur-beheerder en natuur-beschermer met ontzag
Lexmond - Wie met Lexmonder Luuk Oevermans de natuur inloopt, krijgt meteen een biologieles. ‘Kijk, dit is de ratelaar’, zegt hij terwijl hij een geel bloemetje tussen het gras vandaan plukt en uitleg geeft. Zijn leven staat in het teken van natuurbeheer en –behoud, eerder als teamleider bij Staatsbosbeheer en sinds kort als gepensioneerd man.
Zijn huis aan de voet van de Lekdijk - ‘tegenover het torentje van Jaarsveld' - oogt als een monumentaal boerderijtje, verscholen achter fruitbomen. Ooit was het opgedeeld in drie arbeidershuisjes, zal Oevermans (67) even later vertellen, met ouderlijke bedstedes in de woonkamers en zoldertjes voor de kinderscharen. Een steile stoep voert langs een kraam met stekjes naar de voordeur, waar op elke beschikbare plek potten met bloeiende planten staan. Het geluid van de koekoek in de uiterwaard van de Lek waait de tuin in.
Slootje
Sinds enkele weken is Oevermans met pensioen, na ruim 42 jaar voor Staatsbosbeheer te hebben gewerkt. In de kleine boerderij achter zijn huis woonde zijn opa, maar dat was ver voor de eeuwwisseling. "In het slootje bij zijn huis kon ik zestig jaar geleden tot op de bodem kijken, ik zag de visjes zwemmen en er groeiden koekoeksbloemen langs de oever. Datzelfde slootje is nu een groene soep, dankzij de vooruitgang, de jacht naar maximale productie.”
Bij Staatsbosbeheer heeft Oevermans zijn best gedaan. Mede dankzij zijn inzet is natuurgebied de Donkse Laagten bij Brandwijk, een gebied van 160 hectare, een waar vogelparadijs. Ook was hij betrokken bij het behoud van restpopulaties kievitsbloemen.
Veel tact
Als teamleider beheerde Oevermans budgetten en was hij veel bezig met netwerken, overleggen met waterschappen, boeren, aannemers, gemeenten. Om iets voor elkaar te krijgen was vaak veel tact en jarenlang overleg nodig. Berustend: "Zo gaat dat in democratieën. Je hebt altijd weer mensen die ergens tegen zijn. De inrichting van Nederland is complex.”
Als kind voelde ik al een binding met het landschap
Bij afscheid van zijn werkgever hoorde een minisymposium in Fort Wierickerschans in Bodegraven, over het thema ‘Ode aan het Groene Hart'. Sprekers waren onder andere Teunis Jacob Slob, oud-wethouder en biologisch boer uit Noordeloos en Matthijs Schouten, ecoloog en filosoof. Schouten is onder andere adviseur voor Staatsbosbeheer. De thema's van de sprekers sloten naadloos aan bij dat wat Oevermans bezighoudt: hoe kunnen we een duurzame toekomst creëren voor onszelf, ons nageslacht en alles wat leeft?
Hij was al jong een natuurliefhebber. "Ik groeide op in het buurtschap Sluis, bij Ameide. We keken uit op de Zouweboezem. Als kind voelde ik al een binding met de omgeving, de historie, het landschap. Natuur zie ik als schepping die wij met ontzag dienen te beheren. Dat betekent dat we die niet voor eigen gewin kunnen gebruiken, maar zo dienen te beheren dat onze kinderen er ook wat aan kunnen hebben. Uitputting en verspilling passen daar niet bij. We zijn losgeraakt van onze wortels.” Zelf voelt hij zich enorm geworteld in het landschap. Met een hoofdknik naar natuurgebied De Zouweboezem, achter zijn huis: "Toen mijn opa werd geboren op molen De Plukop aan de Zouwe was er nog veel biodiversiteit. Ik wil niet zeggen dat we van ons landschap een museum moeten maken. Het landschap van destijds moet je niet als referentie nemen; we wonen nu met 18 miljoen mensen in Nederland, met heel veel opgaven die om ruimte vragen.” Met pijn in het hart denkt hij terug aan de polder van zijn jeugd. "Toen ik een jongen was kon je in de uiterwaarden van de Lek nog gruttonesten vinden. Dertig jaar geleden vond ik er met mijn kinderen nog kievitsnesten. Nu zit er niks meer. Dat geldt voor grote gedeelten van de Alblasserwaard. Daar ben ik somber over. Met agrarisch natuurbeheer lukt het ook niet voldoende, dat past niet goed bij de meeste bedrijven. Het basisniveau van biodiversiteit kan daar niet meer gehaald worden. Met het totaal van de biodiversiteit in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden is het niet best."
Melkoverschot
Met een verhaal over een vakantiebaantje illustreert hij hoe het landbouwbeleid al in de jaren zestig uit de hand liep. "Ik werkte als 17-jarige in mijn vakantie bij een mengvoederbedrijfje. Dat vermengde melkpoeder met vismeel. Het product ging naar de varkensvoerindustrie, om van het melkoverschot af te komen. Op school leerde ik hoe je méér melk uit de koeien moest krijgen en daar stond ik varkensvoer te maken van de jaarproductie van een groot melkveebedrijf. Ik stond er nauwelijks bij stil, ik was nog te jong.”
Hij plaatst de situatie uit zijn tienerjaren naast die van vandaag. "Toen was er te veel melk en de sanering ervan kostte miljarden. Nu is er te veel mest en de ‘oplossing' ervan, die geen duurzame oplossing is, vergt weer miljarden. De ongemakkelijke werkelijkheid is dat er te veel dieren zijn in Nederland. We zijn als samenleving en als landbouw uit de bocht gevlogen.”
Wat is volgens Oevermans een duurzame oplossing? "De enige duurzame route is een landbouw binnen de gezonde grenzen van wat water, bodem en lucht aankunnen. En het kan, de voorbeelden zijn er. Twee weken geleden was ik met een studiegroepje bij een melkveebedrijf in Rouveen. Vijftig hectare, 50 koeien, heel veel weidevogels en een goede boterham. De glans lag erover. Dit gezin kent rust, regie en continuïteit. Iedere melkveehouder die gemotiveerd is, kan met deskundige begeleiding deze transitie ingaan."
God
Hij is somber over het klimaat en waar het naartoe gaat. "De scenario's zijn niet hoopgevend. Maar ik laat me niet ontmoedigen. Daarom zit ik bij Stichting Ameide Duurzaam, waar we onze omgeving groener en duurzamer proberen te maken. En uiteindelijk worden deze dingen van boven bestuurd, het loopt God niet uit de hand. Mijn opdracht is om matig te zijn met de spullen die deze aarde biedt. Dat schept een verantwoordelijkheid.”
Zie voor langere versie: hetkontakt.nl