'Als kind ging ik al met mijn moeder mee'
tiel • Eén van de mensen die zich al jaren met de mozaïeken bezighoudt is Lyda van Bruchem. Zij is in het dagelijks leven in het Vrijthof in Tiel werkzaam in de zorg, als activiteitenbegeleidster en woonzorghulp. Dezer dagen kan het woonzorgcentrum echter geen beroep op haar doen, want Lyda heeft - speciaal voor het corso, de fruitmozaïeken en alles daaromheen - drieënhalve week vakantie genomen. Er gaat tijdens de Betuwse oogstweek heel wat fruit door haar handen. En dat is niet het enige.
Het opbouwen van het Kalverbos begon vorige week al in het weekend, met een 'mannetje' of vijftien. En die moesten hard werken om alles op tijd af te krijgen. "We trekken dan het hele magazijn leeg", legt Lyda uit, "want dan hebben we horeca voor de vrijwilligers, een kantoor, keukenunit, magazijn, horecaopslag, een toiletwagen, een koelwagen, het bier is er, de barren zijn opgebouwd... En als het klaar is, dan geeft dat een lekker gevoel." En dan heeft Lyda het nog niet eens gehad over het plaatsen van de hekken langs de gracht en de sponsordoeken, die met behulp van zo'n duizend trekbandjes moeten worden opgehangen.
Achttien mozaïeken
Vorige week maandagavond werd begonnen met het neerleggen van zeiltjes op de wallen van de stadsgracht, tussen het vogeleilandje en het Kalverbos. Op de zeiltjes van vijf bij vijf meter liggen inmiddels de prachtige, kleurrijke fruitmozaïeken, achttien in totaal. De ontwerpen ervan werden, net als de ontwerpen van de corsowagens, geruime tijd geleden al gepresenteerd bij de Tielse Kleindieren sportfokkers Vereniging.
Dinsdagochtend werd door de vele vrijwilligers al begonnen met het leggen van het fruit, volgens het ontwerp van de mozaïeken. De leggers hadden, tot aan het eindsignaal op donderdagmiddag om vijf uur, drie dagen de tijd om hun kunstwerkjes te voltooien.
"Op maandagmiddag was al het fruit al geleverd en dinsdag om acht uur 's morgens mochten we beginnen", aldus Lyda. "Dan worden de partytenten uitgeklapt, hele tuinstellen komen naar het Kalverbos en dan beginnen de voorbereidingen. Er zijn mensen die de pruimen nog poetsen en prikkertjes in de spruiten en zilveruitjes doen."
Draaiboek
Scholen en verenigingen doen vaak al járen mee. Af en toe komt er een nieuwe bij. "Er is nu ook een nieuwkomer bij", aldus Lyda. "Die krijgen gewoon een draaiboek mee hoe ze moeten gaan leggen en wat het ontwerp is. Dat is handig als je nieuw bent."
Vorig jaar kwam er ook een nieuwe aanmelding voor de fruitmozaïeken binnen. "Dus zeiden we: Leuk, kom het mozaïek maar leggen", vertelt Lyda, "maar heb je er ook de mensen bij? Alleen red je dat niet. Maar ja, die had zich daar zó op verkeken. Die dacht: ik ga gewoon wat fruit steken. Maar dat is het niet, want je maakt een compleet ontwerp. En als je dat ontwerp gaat inkleuren, dan bedenk je al dat rood een tomaat of een rode peper wordt. Zo ga je al aan de gang en vervolgens moet je alles uit gaan meten; hoeveel appels leg ik uit, hoeveel kilo is dat... Zo ga je te werk."
Lijsten met producten
De leggers krijgen bij het kiezen van hun producten lijsten met daarop de beschikbare zaden, fruitsoorten en de diverse groenten. "We hebben nu nog zeventien soorten zaad waar ze uit kunnen kiezen", aldus Lyda. "Vroeger hadden we eigenlijk alle zaadjes die je kon bedenken, net als bij een corsowagen, maar dat was eígenlijk een beetje te gek."
De vormgeving van de fruitmozaïeken veranderde door de jaren heen. Waren ze voorheen vooral 'plat', de laatste jaren gaan de kunstwerkjes ook meer de hoogte in. En ook de variatie in producten is wat toegenomen. "En er zit tegenwoordig ook wat verlichting en zelfs beweging in", vertelt Lyda.
Rijke traditie
"Het leggen van de fruitmozaïeken is al in 1966, vijf jaar na de start van het corso, begonnen. Het is dus al een hele rijke traditie", voegt Willem Gradisen eraan toe. "Het idee was om het corso wat dichter bij het centrum te brengen en ook het publiek wat meer naar de binnenstad toe te trekken."
Lol met elkaar
Volgens Lyda is het tijdens het leggen van de mozaïeken doorgaans heel gezellig. "Er zit bijvoorbeeld een groep met dames die 's morgens om half elf al de grootste lol hebben met elkaar. En ook de JP van den Bent stichting. Die zijn ook allemaal zó druk en dat is zo schattig om te zien. Ze zijn volgens mij tweeënhalf uur druk geweest om een partytent op te zetten, maar de begeleiding laat ze wel die opdracht doen. En een mevrouw loopt de hele dag koekjes uit te delen, geweldig!"
'Gekte' van haar moeder
Lyda heeft de smaak van de Betuwse oogstweek goed te pakken, dat moge duidelijk zijn. En als je je vakantie ervoor opoffert, dan ben je misschien zelfs wel een beetje 'corsoverslaafd'.
"Het zit er denk ik een beetje in", lacht Lyda. "Mijn moeder van 84 zit nóg in de corsoschuur, in Echteld. Mijn vader had er wat minder mee, mijn broer ook, maar ik ging als klein meisje al met mijn moeder mee. Ik was toen een jaar of zes, zeven en mocht dan aan een tafel een doosje beplakken. Tja, zo groeit dat dan. Ik ben al eens figurante op een wagen geweest en ik heb zelfs al eens een corsowagen gereden. Een paar jaar lang ben ik ontwerpster geweest van een corsowagen, één jaar er echt tussenuit geweest en vervolgens ben ik mozaïeken gaan ontwerpen. Ook kreeg ik de vraag: Lyda, wil jij ons meehelpen met het optoeven van de auto's." Inmiddels zit Lyda zo'n twee jaar in het bestuur van de Stichting 4-Stromenland.
Motor ingraven
Lyda wérkte de afgelopen jaren niet alleen mee, ze maakte ook van alles mee. Vorige week dinsdag zelfs nog. "Een van de scholen was een gat aan het graven in het mozaïek langs de gracht, want die wilde een elektrische motor ingraven", aldus Lyda, hard lachend. "Daar hebben we maar even een stokje voor gestoken."
Prijsuitreiking
Na donderdag 17:00 uur mocht er dus niet meer aan de fruitmozaïeken worden gewerkt. Wel was er voor de leggers een gezellig feestje, compleet met een drankje en een hapje. Vervolgens moest alles weer worden opgeruimd en volgden twee dagen van relatieve rust. Tót afgelopen zondag, toen de laatste voorbereidingen voor Appeltjesdag begonnen. Op Appeltjesdag was ook de prijsuitreiking van de fruitmozaïeken
Rob Zantinge