T.B.C.-tramlijn herleeft in nieuw boek
CULEMBORG • Het zogenaamde T.B.C.-lijntje heeft slechts twaalf jaar bestaan: tussen de opening in november 1906 tot maart 1918. Op het tracé van amper 24 kilometer waren maar liefst negen halteplaatsen: Culemborg, Beusichem, Zoelmond, Asch, Buren, Erichem, Kerk-Avezaath, Drumpt en Tiel.
"In de jaren tachtig van de 19e eeuw waren er al plannen om een tramlijntje door de Betuwe aan te leggen", zegt Patrick Schoenmakers, samen met Zwier van der Schagt samensteller van het boek. Er werd veel verwacht van de nieuwe lijn. "Eindelijk zouden dorpen en stadjes worden verlost uit hun isolement, zo was de gedachte."
De tramlijn vergde voorbereidingstijd van pakweg 25 jaar en een forse investering van 600.000 gulden, een lieve duit voor die tijd. Er werd een beroep gedaan op de gemeentebesturen van de Betuwse dorpen en stadjes en de initiatiefnemers klopten ook aan bij de provincie. De opening van de lijn op 17 november 1906 in het stadje Buren was een groot feest. President-commissaris Tydeman sprak in zijn enthousiaste openingswoord van een 'superieur vervoermiddel'. Voor een ritje met de tram moest je als passagier echter wel de tijd nemen. De tram reed 16 kilometer per uur. Een enkeltje van Culemborg naar Tiel duurde een uur een drie kwartier.
Brieven
De stoomtram was in de beginjaren uiterst succesvol. In 1907 werden maar liefst 114.000 reizigers vervoerd. De tramlijn bleek echter ook van grote waarde voor het vervoer van kersen, hard fruit, melkbussen, veen en beenwortel. "Maar ook vervoerde de T.B.C.-lijn brieven en niet te vergeten prentbriefkaarten", zegt Schoenmakers. Van der Schagt: "Reizigers konden de kaarten in de brievenbus van de tram deponeren en de postbeambte in de tram voorzag de kaarten van een speciaal stempel.". Toch heeft de tramlijn het niet gered. Dat kwam vooral door de Eerste Wereldoorlog. Schoenmakers: "Uiteindelijk bleek er toch te weinig clandizie te zijn om te lijn voort te zetten."
Samenstelling
Het fotoboek telt 160 pagina’s en bevat 278 afbeeldingen die bestaan uit ansichtkaarten, foto’s, advertenties, krantenknipsels en vervoersbewijzen die betrekking hebben op de stoomtram. Van der Schagt en Schoenmakers zijn anderhalf jaar bezig geweest met de samenstelling van het boek. Ze brachten heel wat uurtjes door in het regionale archief in Tiel en in het Weeshuismuseum in Culemborg. "Maar we hebben volop gebruik kunnen maken van foto's uit albums van collega's van de Betuwse Kring van Prentbriefkaartverzamelaars", zegt Zwier van der Schagt, 30 jaar geleden één van de oprichters van deze vereniging. Voor Van der Schagt is dit al het tiende fotoboek.
In het boek over de T.B.C.-lijn staan foto's van alle negen stadjes en dorpen, waar de stoomtram doorheen reed. "Zorgvuldig hebben we geprobeerd om de namen van de mensen op de foto's te achterhalen. Dat is in bijna alle gevallen gelukt", benadrukt Van der Schagt. Schoenmakers: "Tijdens de Megacarta-beurs in Amsterdam hebben we een unieke prentbriefkaart weten te bemachtigen van het bezoek dat koningin Wilhelmina in 1911 bracht aan Kerk-Avezaath. De locatie waar de foto was genomen klopte echter niet helemaal. Op de terugweg naar huis ben ik langsgegaan in het dorp om precies vast te stellen waar de foto is genomen."
Bestellen
Het fotoboek verschijnt begin september en is op Monumentendag 14 september te koop in een kraam op de Markt. Het is mogelijk om tot 10 juli vooraf in te tekenen. Wie dat doet is verzekerd van een exemplaar. De voor-intekenprijs bedraagt 22,50 euro. Na 1 juli wordt de prijs 25,00 euro. Meer informatie bij Zwier van der Schagt via zijn e-z.v.d.schagt@kpnplanet.nl.