'Buren vieren kerst in januari'
buren • De tegensteling tussen twee rijtjeshuizen in het centrum van Buren kan bijna niet groter zijn. Terwijl in het ene, uitbundig versierde huis uitgebreid kerst wordt gevierd, is er bij de buren - die ook thuis zijn - geen leven te bespeuren. Twee gezinnen met een christelijke achtergrond, maar het ene westers-katholiek en het andere oosters-orthodox. Het ene gezin viert kerst in december, het andere in januari.
Het oosters-orthodoxe gezin komt uit Eritrea en viert het kerstfeest op 6 en 7 januari. Een interview op 26 december is daarom geen probleem. Moeder Lchi Mebrahtom Gebremichael en haar zonen Menkem (9, basisschool) en Ykalo (19, MBO-student) vonden in 2021 in Buren een nieuw thuis nadat zij hun land waren ontvlucht. Twee oudere kinderen zijn in Zweden en Israël beland. Vader was jarenlang onvindbaar, maar dook onlangs tot hun vreugde op in Ethiopië.
Eritreeërs: eerst vasten
Bij binnenkomst in het rijtjeshuis valt direct de sobere inrichting op. Geen enkele luxe, aan de muur alleen wat religieuze afbeeldingen. Het is er ook vrij fris: moeder en kinderen zitten met een deken over hun benen op de bank. Tijdens het gesprek ontdek ik dat deze soberheid niet alleen voortkomt uit een beperkt inkomen, maar deels ook een bewuste keuze is. Ik krijg wat wat te drinken aangeboden, maar zelf drinken of eten ze niets. "We zijn aan het vasten", legt Ykalo uit, "Tot 7 januari eten en drinken we niets tussen acht uur 's avonds en drie uur 's middags, veertig dagen lang. Tenzij dat om medische redenen niet kan." Zijn broertje vult lachend aan: "Ik eet af en toe wel wat hoor!"
Religieus hoogtepunt
Omdat zijn moeder niet zo goed Nederlands spreekt, voert Ykalo verder het woord. Hij vertelt dat ze verbonden zijn aan een oriëntaalse tak van de orthodox-christelijke kerk, vergelijkbaar met de Koptisch-orthodoxe kerk. Zijn moeder gaat elke zaterdag naar hun kerk in Utrecht, hijzelf zo vaak mogelijk. Niet iedereen is even gelovig als zijzelf, maar Kerstmis is voor alle leden het absolute religieuze hoogtepunt van het jaar. "Omdat met de geboorte van Jezus Christus onze verlossing begint", vertelt Ykalo, nadat hij enkele bijbelvertalingen heeft geraadpleegd. "Zijn redding maakt ons tot nieuwe mensen, zonder zonde." Op kerstavond, 6 januari, komen geloofsgenoten uit de verre omstreken in het wit naar de kerk in Utrecht. Na een urenlang, gezongen gebed begint om middernacht het échte bidden", zoals Ykalo het omschrijft. In de vroege ochtend van 7 januari gaan ze met trein en bus weer naar huis. "Normaal is er dan een traditionele maaltijd bij de grootouders, maar omdat die nog in Eritrea wonen, vieren we dat nu bij een tante in Venlo", vertelt hij.
'Wij vasten de veertig dagen voor kerst'
Oekraïners: breuk met traditie
Hoe anders gaat het er aan toe bij de drie Oekraïense vluchtelingen, die even verderop bij het gezin van Caroline van Heusden wonen. "Religie speelt bij hen geen grote rol", legt Caroline uit, "al zijn ze opgegroeid met de Russisch-Orthodoxe kerk, met kerst in januari." Omdat haar gasten elders aan het werk zijn, licht Caroline hun situatie zelf toe. "Ze hebben een eigen verdieping in ons huis. Alledrie werken ze in de horeca: één bij Van der Valk en twee hier bij de Hofhouding. Zij vonden het geen probleem om rond 25 december te werken, omdat onze kerstdagen voor hen toch weinig betekenis hebben. Ze waren wel bij ons kerstdiner, maar verder doen ze weinig bijzonders. Voor hen is de viering van Oud- en Nieuwjaar een groter feest dan kerst." Alhoewel het voor velen nog wennen is, heeft president Zelenski de officiële kerstfeestdag van Oekraïne om politieke redenen verzet van 7 januari naar 25 december. Een deel van de bevolking vierde het de laatste jaren overigens al in december, met instemming van de kerk. In Oekraïne wordt Kerst in normale tijden uitbundig gevierd, met veel versiering, liederen en traditionele gerechten. Weliswaar zonder de Kerstman en zijn cadeaus, maar dat wordt tijdens Oud en Nieuw goedgemaakt door Vadertje Vorst, die - net als zijn evenknie - met geschenken vanuit de Noorpool komt.