Imposante herdenking in Neerijnen: ‘Het dorp zorgde voor Jozef, Jozef zorgde voor het dorp’
NieuwsNEERIJNEN • Het dorp Neerijnen heeft zondag op een emotionele wijze afscheid genomen van zijn dorpsgenoot Jozef van den Berg.
De bekende kluizenaar overleed op vrijdag 13 oktober in een klooster in de bergen vlakbij Tessaloniki in Griekenland, waar hij de laatste vier weken van zijn leven verbleef.
Familie, vrienden en bewonderaars luisterden voor het gele kerkje naar gebeden van Grieks-orthodoxe geloofsgenoten. En daarna naar mooie, soms emotionele herinneringen aan deze vriendelijke kluizenaar.
Poppenspeler
Jozef van den Berg was tot eind jaren ‘80 een heel beroemde poppenspeler. Hij beleefde wereldsuccessen en won enkele prestigieuze prijzen. In september 1989 maakte hij een radicale ommekeer in zijn leven. Tijdens het begin van een voorstelling in De Singel in Antwerpen deelde hij het publiek mee dat hij was geroepen door God en dat hij niet in staat was om nog langer toneel te spelen. Hij leefde daarna een uiterst sober leven. Hij liet familie en zijn royale woning in Herwijnen achter zich en begon een zwervend bestaan. Begin jaren ‘90 streek hij neer in het dorp Neerijnen. Daar verbleef hij eerst nog een tijdlang in een fietsenstalling vlakbij het kasteel. Nadat hij van die plek weg moest, vond hij onderdak in een tuinhutje tegenover tegenover de kasteeltuin.
Zoekend en bewogen leven
Het was zondag druk bij de herdenkingsbijeenkomst. “Vandaag zijn we hier met velen bijeen”, sprak dochter Lotte van den Berg haar overleden vader toe. “Allemaal mensen die jou zijn tegengekomen en door jou zijn aangeraakt, tijdens de verschillende fases van jouw intens zoekende en bewogen leven. Zo verscheiden als de poppenfamilie was die de jongeman met zich meenam in de hut, zo verscheiden zijn wij.”
Hutje
Lotte van den Berg had een dag voor de herdenkingsbijeenkomst alles nog eens overdacht in het hutje, waar Jozef 30 jaar lang had gewoond. “Met de kachel aan en met de brandende kaarsen voelde ik het gemis wat nog gaat komen. Dat hij er niet meer is, om vast te houden, naast hem te zitten en te praten. Dat deze plek er niet zal zijn om tot rust te komen en uit te ademen, om zachtheid en liefde te voelen, in mezelf en om me heen. M’n lijf voelt leeg en tegelijkertijd voel ik een grote rust en zelfs blijdschap, omdat jij daar bent waar je zo graag wilde zijn.”
‘Gemist’
Zoon Jesse van den Berg was trots als zijn vader op z’n verjaardag aan kwam zetten met een doos vol lekkernijen. Of als zijn vader aan de zijlijn stond als hij in Waardenburg moest voetballen. “Dit soort momenten zal ik altijd koesteren. Maar toen ik op 16-jarige leeftijd in het ziekenhuis lag en moest vechten voor m’n leven was je er niet. Je kon mij niet geven wat ik toen nodig had. Ik heb je toen enorm gemist. Het doet me verdriet dat we het niet meer kunnen hebben over de pijn die ik voelde.”
Anekdotjes
Jozef’s vrienden Saskia Weddepohl, Ans Populier en Rob en Anneke Muhring en Annie Govers vertelden mooie anekdotes. “Het dorp zorgde voor Jozef en Jozef zorgde voor het dorp”, zei Saskia Weddepohl. “Er was altijd sprake van wederkerigheid. Hoeveel poezen en kippen heeft ‘ie niet te eten gegeven, hoeveel planten heeft ‘ie niet verzorgd? Hij was nooit te beroerd om zware dingen te tillen. Jozef was er altijd. Iedereen hielp Jozef. Als je jarig was kreeg je een cadeautje uit zijn keukentje van overvloed. Want hij kreeg veel eten, veel meer dan een kluizenaar op kon.”
Friedl’ Lesage
De bekende Belgische radio- en televisiepresentatrice Friedl’ Lesage heeft Jozef twee keer uitgebreid geïnterviewd. Ze was als jonge student aan het conservatorium groot bewonderaar van zijn poppenspel. Ze was op die bewust 14e september 1989 aanwezig in het theater De Singel in Antwerpen. Ze had weliswaar geen kaartje kunnen bemachtigen voor zijn voorstelling ‘Genoeg Gewacht’, maar was toch naar het theater gekomen. In de ronde zaal van het prachtige Singelgebouw zat ze haar frustratie te verbijten.
Maar plots kwam er een figuur in een lange regenjas naar haar toegewandeld. Het bleek Jozef zelf. “In de uitverkochte theaterzaal had hij net aangekondigd dat hij voor altijd zou stoppen met spelen. Hij was van het podium gestapt en was op weg naar de uitgang. Even later volgde een verbouwereerd publiek. Het is een scène die in mijn geheugen gegrift staat.”
Zelfgekozen isolement
Friedl’ wist dat een zware depressie aan de basis lag van zijn besluit. “Theaterspelen ging niet meer. De spanning moet hem te veel zijn geworden. Maar het leven dat hij was gaan leiden, in de openlucht, ver van zijn vrouw en zijn vier kinderen tartte elke verbeelding. En vooral, hij hield vol. Niets kon hem van zijn zelfgekozen isolement afhouden. Hij wou en zou God dienen, en Zijn liefde verspreiden.”
M’n hart breekt
“M’n hart breekt als ik denk aan degenen voor wie dit meebewegen moeilijk of zelfs onmogelijk was”, vertelde Lotte van den Berg. “En ik snap het. Voor velen was het geloof wat Jozef leefde een ingang tot hem en tot God. Voor velen ook was het geloof een barrière.”
Bloemblaadjes
Na de gebeden en de toespraken gingen de aanwezigen onder aanvoering van de familie in optocht naar de Waal, waar bloemblaadjes over het water werden uitgestrooid. Lotte van den Berg had even daarvoor uitleg gegeven. “De bloemen die we hebben verzameld staan voor de vele gedachten en herinneringen en gevoelens die we allemaal koesteren voor Jozef. We dragen ze samen naar de rivier en laten ze te water. Opdat ze in beweging mogen blijven in onze herinneringen en onze gevoelens.”