Mag je een gesprek opnemen als bewijs?
Zakelijk-nieuws-landelijk
Een lastig gesprek met je baas, je verhuurder of je ex-partner. Achteraf herinnert iedereen zich iets anders en jij staat met lege handen. Een geluidsopname van het gesprek op je telefoon voelt dan als de oplossing, maar mag dat eigenlijk wel?
De mediarecht advocaten van Legals zien dagelijks dat opnames zowel een sterk bewijsstuk als een valkuil zijn. Je leest hier wanneer je een gesprek mag opnemen, wanneer de rechter een gespreksopname accepteert en wanneer die zich tegen je keert.
Mag je zomaar een gesprek opnemen zonder toestemming?
Je mag zonder toestemming een gesprek opnemen als je zelf deelnemer bent aan het gesprek. De wet verbiedt niet het opnemen, maar het afluisteren. Artikel 139a van het Wetboek van Strafrecht maakt het strafbaar om heimelijk een gesprek in een woning of besloten ruimte op te nemen zonder dat je eraan deelneemt.
Buiten zo’n besloten plek geldt artikel 139b Sr, met een lagere maximumstraf van drie maanden in plaats van zes. Telefoongesprekken aftappen waar je niet aan meedoet, valt onder artikel 139c Sr. Neem je op in opdracht van een van de deelnemers, dan ben je evenmin strafbaar.
Toestemming vragen hoeft dus niet en je gesprekspartner kan de opname niet verbieden. Een gesprek opnemen zonder aankondiging mag ook. Dat je een gesprek mag opnemen, betekent alleen niet dat het slim is, en zeker niet dat je alles met de opname mag doen.
Mag je een gesprek met je werkgever opnemen?
Als werknemer mag je een gesprek opnemen met je leidinggevende, ook een functioneringsgesprek of beoordelingsgesprek waarvan hij niets weet. Je bent immers deelnemer. Toch is dit precies de situatie waarin een opgenomen gesprek vaak meer kapotmaakt dan oplost.
De kantonrechter in Rotterdam ontbond in 2018 een arbeidsovereenkomst van een werknemer die anderhalf jaar lang stiekem gesprekken opnam. Strafbaar was dat niet, benadrukte de rechter, maar hij gebruikte de opnames als dreigmiddel tegen zijn werkgever. Dat duurzaam wantrouwen leverde een verstoorde arbeidsverhouding op en dus een redelijke grond voor ontslag.
Ook goed werknemerschap uit artikel 7:611 BW speelt mee. Vraagt je werkgever of je het gesprek opneemt en lieg je daarover, dan noemt de rechter dat verwijtbaar. Bij de rechtbank Midden-Nederland kostte dat een werkneemster in 2024 haar baan via ontbinding, zonder billijke vergoeding, al hield het ontslag op staande voet geen stand en kreeg zij haar transitievergoeding wel.
Wat als je werkgever jou wil opnemen?
Andersom (als je werkgever het gesprek wil opnemen) gelden strengere regels. Een werkgever verwerkt persoonsgegevens en moet daarom aan de AVG voldoen: een gerechtvaardigd belang, een informatieplicht en een belangenafweging, zo schrijft de Autoriteit Persoonsgegevens voor. Neemt een bedrijf gesprekken structureel op, dan heeft de ondernemingsraad op grond van artikel 27 WOR instemmingsrecht.
Wanneer telt een opname als bewijs bij de rechter?
In het civiele recht geldt de vrije bewijsleer van artikel 152 Rv: alle bewijsmiddelen zijn toegelaten en de rechter bepaalt zelf wat hij ermee doet. Een gesprek opnemen en later als bewijs inbrengen kan dus vrijwel altijd, ook tegen je werkgever.
De Hoge Raad formuleerde op 18 april 2014 de hoofdregel: ook onrechtmatig verkregen bewijs, zoals een stiekem opgenomen gesprek, telt in beginsel mee, omdat waarheidsvinding zwaarder weegt. Alleen bij bijkomende omstandigheden legt de rechter het terzijde. In die zaak gebeurde dat overigens wél: een verzekeraar had de eigen gedragscode geschonden en verloor daarmee zijn bewijs.
Dat kan lonen, want bij de kantonrechter in Alkmaar bewees een werknemer in 2022 met gespreksopnames dat zijn werkgever mondeling een bonus had toegezegd. De werkgever moest bijna een half miljoen euro betalen. In het strafrecht ligt dit anders: daar toetst de rechter opnames strenger.
De rechter kijkt wel naar de echtheid van het gesprek. Een geknipte of bewerkte opname verliest bewijskracht, zeker nu AI stemmen kan nabootsen. Bewaar daarom altijd het originele bestand.
Mag je een opgenomen gesprek delen of publiceren?
Je mag niet zomaar een opgenomen gesprek delen. Opnemen voor eigen gebruik valt onder de huishoudelijke exceptie van artikel 2 lid 2 sub c AVG, maar zodra je het opgenomen gesprek deelt, vervalt die uitzondering. Een stem is een persoonsgegeven en kan zelfs een biometrisch gegeven zijn.
Publiceren op sociale media of doorsturen aan derden raakt daarnaast het recht op privacy uit artikel 8 EVRM en artikel 10 Grondwet. Wie een wederrechtelijk opgenomen gesprek openbaar maakt, is bovendien strafbaar op grond van artikel 139e Sr.
Dit is het terrein van het mediarecht: de grens tussen bewijs leveren en iemands privacy schenden. Bij de vraag of publicatie van een opgenomen gesprek is toegestaan, maakt de rechter een belangenafweging tussen het recht op privacy en bijvoorbeeld de vrijheid van meningsuiting, waarbij onder meer de aard van de informatie, de mate van inbreuk en de manier waarop het gesprek is verkregen meespelen.
De mediarecht advocaten van Legals brengen daarom eerst al deze belangen in kaart, voordat een opgenomen gesprek buiten de rechtszaal terechtkomt. Bij een onrechtmatige publicatie kunnen schadevergoeding en rectificatie het gevolg zijn.
Geldt dit ook voor telefoongesprekken, videocalls en AI-notulen?
De regels zijn techniekneutraal, dus een telefoongesprek of een videocall via Teams of Zoom mag je opnemen als je zelf aan het gesprek deelneemt. Een AI-notuleer app die het gesprek transcribeert, is wel een verwerking waarvoor zakelijk de AVG geldt, inclusief informatieplicht.
Daarom melden callcenters dat gesprekken worden opgenomen voor kwaliteitsdoeleinden. Een patiënt mag een gesprek opnemen met zijn arts; dat past bij het recht op informatie uit de WGBO. Let op over de grens: in Duitsland en België is een heimelijke opname zonder toestemming wel strafbaar.
Zo bewaar je een opname die als bewijs moet dienen
Sla de originele opname op met datum en metadata en raak dat bestand niet meer aan. Werk alleen met een kopie. Knip niets uit de opname weg (ook geen ongemakkelijke stukken!) want een onvolledige gespreksopname wekt argwaan bij de rechter.
Maak vervolgens een transcript en noteer wie er aanwezig was. Houd het opgenomen gesprek voor jezelf tot een advocaat heeft bekeken hoe je die het beste inzet. Zo blijft je bewijs bewijs, en wordt het geen nieuw probleem.
