Oproepen tot staken kostte ‘Rooie Woutje’ het leven: het verhaal van de Melkstaking in de Alblasserwaard

3 juli 2025, 11:40 Nieuws 80 jaar Vrijheid

Molenlanden - Doodgeschoten worden voor het oproepen tot staken: het tekent het brute geweld waarmee de Duitse overheersers reageerden op elke vorm van verzet. In het voorjaar van 1943 kostte dit aan Wout Slob uit Hoornaar en Arie Verhoef het leven. Zij spoorden streekbewoners aan het werk neer te leggen en kwamen vanwege die actie voor het vuurpeloton.

De Melkstaking. Het is in de streekgeschiedenis van de Tweede Wereldoorlog een niet al te bekende episode. Maar de Alblasserwaard sloot zich in 1943 aan bij het massale neerleggen van het werk in Nederland, nadat Wehrmachtbefehlshaber generaal Christiansen had bevolen dat alle voormalige Nederlandse militairen zich moesten melden. Zij zouden opnieuw krijgsgevangen worden genomen. Het ging om 300.000 militairen, van wie slechts 8.000 zich meldden.

In de oorlogsgeschiedenis heet deze crisis de April/Mei staking. Maar vanwege het grote aandeel dat de boeren en melkophalers hierin gehad hebben door de melk niet aan de fabrieken te leveren om zodoende de voedselvoorziening in het honderd te laten lopen, kreeg ze onder het gewone volk de naam van Melkstaking.

Groep jonge mannen uit Hoornaar

Het personeel van de melkfabrieken Amilko in Gorinchem en De Graafstroom in Bleskensgraaf legden al direct aan het begin van de staking het werk neer. De Samenwerking in Giessen-Nieuwkerk was nog in bedrijf. Toen dit bekend werd, ging een aantal jonge mannen uit Hardinxveld op de fiets naar dat bedrijf om het personeel over te halen het werk ook hier neer te leggen.

Ook een groep jonge mannen uit Hoornaar vertrok naar De Samenwerking, want deze moest ook plat. Onder hen de twee vrienden Arie Verhoef en Wout Slob (ook wel ‘Rooie Woutje’ genoemd, vanwege zijn haarkleur). De mensen in Hoornaar waarschuwden de stakers de zaak vooral niet op de spits te drijven, maar de mannen kenden op dat moment geen gevaar.

Sneuvelen van enkele ruiten

Onderweg werd een melkwagen tot stoppen gedwongen. Wout Slob plaatste zijn klomp voor het wiel en de anderen haalden de melkbussen van de wagen. In Giessen-Nieuwkerk sloten beide stakingsgroepen uit Hardinxveld en Hoornaar zich aaneen en na het sneuvelen van enkele ruiten ging inderdaad melkfabriek Samenwerking plat.

De Duitsers waren hyperallergisch voor stakingen

De Duitse overheersers namen dit hoog op. Niet alleen door het openlijk in verzet komen, maar ook vanwege het belang van onder meer de Samenwerking. “Ze waren al hyperallergisch voor stakingen, maar voor deze in het bijzonder”, vertelt René van Dijk, oud-archivaris van het Regionaal Archief Gorinchem. “De zuivelfabriek in Giessen-Nieuwkerk, wat nu Giessenburg is, leverde namelijk kaas aan de Wehrmacht en Duitsland zelf. Maar liefst de helft van de productie ging daarnaar toe.”

Economische collaborateurs uit Hoornaar

Hij schreef op basis van nog niet eerder gepubliceerde bronnen het boek ‘Gitzwart Gorcum’, met als bijlage een gedeelte over gebeurtenissen in Hoornaar en Giessenburg in de Tweede Wereldoorlog. “Zo heb ik onder meer het gedrag van een aantal economische collaborateurs uit Hoornaar beschreven.”

Van Dijk geeft daarnaast uitleg over het feit dat de Samenwerking dicht moest, maar dat de even verderop gelegen melkfabriek De Giessen in het toenmalige Peursum (inmiddels ook onderdeel van Giessenburg) al eerder dicht moest. “Dat was van hogerhand bevolen. Hierdoor moesten medewerkers van de Samenwerking melk op gaan halen bij boeren van De Giessen en dat kwam tot een uitbarsting. Decennia van onderlinge wedijver kwam eruit. De Giessen was namelijk in 1917 opgezet door een oud-grootaandeelhouder van de Samenwerking, die het na jaren procederen niet lukte om meer zeggenschap over de Samenwerking te krijgen. Er was daar nog veel oud zeer.”

Het Wilhelmus gezongen

Terug naar de twee stakers die met hun leven betaalden voor hun actie. Arie Verhoef en Wout Slob uit Hoornaar hadden stakingsoproepen op zak en deelden die uit aan de omstanders. Voor het huis van een NSB’er die ook lid was van de WA en de Landwacht, werd het Wilhelmus gezongen. De dag daarop, op zondag, verscheen de SD in Giessen-Nieuwkerk. Zij namen verhoren af en vertrokken daarna richting Hoornaar, begeleid door een verrader uit Hardinxveld.

Van de opgepakte mannen mocht een deel weer naar huis. Gerrit Verspui en Wout de Ridder kwamen in concentratiekamp Vught terecht en werden enkele maanden later vrijgelaten. Arie Verhoef en Wout Slob werden op 3 mei 1943 om 17.35 uur ‘als raddraaiers bij een samenscholing en onruststokers in Giessen-Nieuwkerk’ ter dood veroordeeld.

Afscheidsbrief aan de familie

Hun vonnis werd nog diezelfde dag, om 20.50 uur, voltrokken. Beiden kregen nog de gelegenheid een afscheidsbrief aan hun familie te sturen.

Rotterdam, 3 mei 1943

Lieve vrouw en dochter ik ben helaas snel van u weggerukt en het standgerecht heeft de doodstraf geëist. Lieve vrouw wilt u Willy altijd laten weten dat ik haar Vader ben geweest en belooft aan mij in gedachten dat u altijd aan mij zult blijven denken.

In het hiernamaals hoop ik u weer te ontmoeten. Lieve vrouw de slag is zwaar voor u, maar ik ben gevallen, door het noodlot achterhaald. En door de onwetendheid van mij van de Duitse Wetten.

Lieve vrouw en Willy nog vele kussen en ik zal sterven met u op de lippen, dag lieve vrouw en dag lieve Wily. Breng Moeder van mij de tijding. Dag allemaal tot ziens in de hemel, daar hoop ik u te ontmoeten, vele kussen daag.

A. Verhoef

Waar zijn lichaam begraven werd, is tot op heden niet bekend. In Hoornaar herinnert een monument aan de kerkmuur aan zijn dood. Elk jaar wordt daar op 4 mei een krans gelegd.