Molenlanden boos over nieuwe stikstofmaatregelen Zuid-Hollland: ‘Provincie kiest voor haven Rotterdam en niet voor boeren’

Alblasserwaard - Lang leken boeren en de provincie Zuid-Holland eensgezind op te trekken in het terugdringen van de uitstoot van stikstof. Maar met de nieuwe SANE-aanpak kiest Zuid-Holland ervoor om alleen de melkveehouderij aan te pakken. De Molenlandse politiek reageert zeer ontstemd en stelt: of stoppen met SANE, of aanpassen.

Maar liefst vijf uur lang lieten tientallen insprekers in april hun ongenoegen horen over SANE, afkorting voor Samenhangende Aanpak Natuurherstel en Economie. ‘Het lijkt vooral te staan voor sanering van de agrarische sector en de voedselproductie’, tekende het nieuwsplatform Nieuwe Oogst op uit de mond van een melkveehouder uit de Krimpenerwaard.

‘Leg elke sector een opgave op’

Zo ver ging wethouder Jan Lock niet. Hij sprak in namens zijn eigen gemeente Molenlanden, maar vertegenwoordigde ook de andere gemeenten in het Zuid-Hollandse veenweidegebied: Alphen aan de Rijn, Bodegraven-Reeuwijk, Kaag en Braassem, Krimpenerwaard en Nieuwkoop. 

Naast meerdere positieve punten als inleiding (’Zuid-Holland wacht niet af, maar komt zelf met een afspraak’ en ‘De provincie probeert een basis te maken om het goede gesprek met het Rijk te voeren’) liet Lock onversneden kritiek niet achterwege.

Industrie krijgt (nog) geen enkele beperking opgelegd

Het belangrijkste pijnpunt: in SANE krijgt de industrie, zoals de haven in Rotterdam, geen enkele beperking opgelegd. Letterlijk alle maatregelen om de stikstofuitstoot terug te dringen zijn gericht op de melkveehouderij. 

Doe dat niet, benadrukte Jan Lock. “Maak onderscheid tussen stad, industrie en platteland en geef alle drie een eigen opgave. Nu lijkt de stad niet en de industrie en bedrijven minder aan de lat te staan. Laat elke sector proportioneel bijdragen aan de opgave.”

Provincie vergat te overleggen met gemeenten over SANE

Tijdens de Molenlandse raadsvergadering onthulde wethouder Jan Lock dat er bij de totstandkoming van SANE op geen enkel moment overleg is geweest met de gemeenten. “Wel met de haven, wel met de industrie, maar ons was men vergeten. Er is daarvoor excuses aangeboden, al was het rapport toen al klaar en naar Provinciale Staten gestuurd.”

Sterker nog, zelfs bij de provinciale overheid was volgens de wethouder waarschijnlijk niet iedereen op de hoogte. “Dit haal ik uit de wandelgangen, maar zelfs de ambtenaar die verbonden was aan ons gebiedsproces, wist er niet van. Er was blijkbaar een aparte taskforce voor SANE binnen het provinciehuis.”

SGP-raadslid Christiaan de Ruijter vulde hem aan: “Ik heb een Alblasserwaardse vertegenwoordiger van landbouworganisatie LTO gesproken. Zij waren er ook niet bij betrokken. Opeens lag SANE bij hen in de bus.”

Een zelfde geluid als wethouder Jan Lock lieten (op Progressief Molenlanden na) afgelopen week alle partijen in de Molenlandse gemeenteraad horen. In een motie riepen CDA, SGP, ChristenUnie, Doe mee! en VVD op om SANE te stoppen of aan te passen. 

De partijen stellen dat Zuid-Holland de stikstof die boeren minder uit moeten stoten gebruikt om ruimte te bieden aan de haven van Rotterdam. ‘SANE belast alleen en eenzijdig de melkveehouderij. Dat is oneerlijk.’ 

Geen brug, maar een kolkende rivier

Jan Arie Koorevaar (CDA) maakte met een vergelijking de veranderde aanpak van de provincie duidelijk. “Nog niet zo lang geleden complimenteerde Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland de boeren in onze streek nog met de energie die zij in de gebiedsgerichte aanpak steken. Maar ze nemen nu zelf het gebiedsproces niet serieus. De provincie bouwt geen brug, maar creëert een kolkende rivier.”

En Christiaan de Ruijter schetste de situatie waarin melkveehouders zich al lang bevinden. “Het zijn ondernemers die al zes jaar wachten in een bushokje en nog steeds niet zeker weten of er überhaupt wel een bus gaat komen.”

Gebiedsgerichte aanpak komt in SANE niet aan bod

Opvallend is dat in SANE de gebiedsgerichte aanpak, waarbij boeren en provincie al drie jaar samen optrekken om een op maat gemaakt plan te maken voor onder meer het verminderen van de stikstofuitstoot, helemaal niet aan bod komt. Wat betreft de Molenlandse politiek een klap in het gezicht. 

‘Voortzetting van SANE in de huidige vorm ondermijnt het vertrouwen dat de afgelopen jaren zorgvuldig is opgebouwd in het gebiedsproces Alblasserwaard. Als plattelandsgemeente zal Molenlanden de directe gevolgen van deze eenzijdige aanpak ondervinden, met negatieve effecten op de leefbaarheid, sociale cohesie en economische vitaliteit van het buitengebied.’

Alarmerende situatie

De provincie zelf benadrukt de noodzaak van de maatregelen. Het gebrek aan stikstofruimte beperkt de kansen voor bedrijven om zich te vestigen en uit te breiden en ook ziet Zuid-Holland grootschalige nieuwbouwplannen in de ijskast verdwijnen. 

‘Onze economie wordt ongenadig hard geraakt. Het is een alarmerende situatie, die elke dag één dag te lang duurt. We durven wel te stellen: als Zuid-Holland op slot zit, zit Nederland op slot.’

Vier maatregelen voor melkveehouders

Vier maatregelen komen er met SANE op tafel. Een ammoniakplafond voor boerderijen (als over stikstof en het stikstofprobleem gesproken wordt, gaat het meestal over stikstofverbindingen als stikstofoxiden en ammoniak, red.), overgangszones bij Natura 2000-gebieden (’Dit betekent niet dat alle activiteiten volledig weg moeten uit deze zones, maar wel dat aanpassing nodig is’), het op ‘strategische posities’ opkopen van grond om mogelijkheden te bieden voor het verplaatsen en extensiveren van boerenbedrijven en de werving van natuurlijke stoppers.

Wat betreft dit laatste punt: de provincie verwacht dat binnen tien jaar 30% van de Zuid-Hollandse agrarische melkveebedrijven stopt, bijvoorbeeld omdat er geen opvolging is. ‘De ervaring leert dat de stikstofrechten van deze stoppende bedrijven worden verkocht aan andere melkveebedrijven waardoor er geen of slechts beperkt effect is voor stikstofreductie.’ Daarom wil de provinciale overheid zelf deze bedrijven opkopen. ‘Ook ontwikkelen we een provinciale beëindigingssubsidie.’ 

‘Zuid-Holland heeft relatief weinig intensieve veeteelt’

Het uitgangspunt van de provincie is dat ‘elke sector naar verhouding moet bijdragen aan de oplossing’. Maar dit viertal richt zich uitsluitend op de melkveehouderij. Opvallend, want in het eigen persbericht stelt de provinciale overheid: ‘Zuid-Holland heeft relatief weinig intensieve veeteelt waardoor een eventuele krimp voor ammoniakreductie daar relatief weinig aan bijdraagt. De provincie heeft veel industrie, die voornamelijk stikstofoxiden uitstoot.’

Wankele pijler: beleid van de landelijke overheid

De plannen ogen wellicht op papier veelbelovend, maar rusten (deels) op een wankele pijler: beleid van de landelijke overheid. Neem het ammoniakplafond. De provincie stelt dat dit een beperkt effect heeft als het niet ook in andere provincies wordt ingevoerd. Landelijke invoering is dan ook een harde voorwaarde. 

‘We zijn voor het succes van de maatregelen en de benodigde middelen dan ook in grote mate afhankelijk van het Rijk’, geeft de provincie zelf ook toe. Of neem het ruimte bieden aan het extensiveren van melkveehouderijen. ‘Daarvoor zijn zowel instrumenten als geld nodig vanuit het Rijk.’

Te vroeg om vergaande keuzes te maken

De Molenlandse partijen vinden het daarom niet verstandig om nu al zulke maatregelen naar buiten te brengen. ‘Het is vanwege de afhankelijkheid van medewerking van het Rijk op tal van punten te vroeg om nu al op provinciaal niveau vergaande keuzes te maken.’

Provinciale Staten bespreken SANE op woensdag 28 mei.

Lees ook

Stikstofprobleem voor boeren in de Alblasserwaard: ‘Het is er alleen maar beroerder op geworden’