Documentaire NPO 2 over doodschieten vermeende verraders in Hoornaar: Maarten Schakel en alle andere betrokkenen zwegen erover

ALBLASSERWAARD • In Hoornaar schiet het verzet in 1945 een man en zijn vrouw dood op verdenking van verraad. Bijna 80 jaar zwijgt iedereen erover.

Dankzij jarenlang onderzoek van oud-geschiedenisleraar Niels de Bruin uit Heemstede komt dit verhaal nu alsnog aan het licht. NOS-documentairemaker Lex Runderkamp maakte er een documentaire over, die 3 januari wordt uitgezonden op NPO 2.

Het verzet verdenkt hen ervan verraad te willen plegen

Schoten weerklinken aan de Lage Giessen in Hoornaar. Het is zaterdagochtend 24 maart 1945, rond kwart over negen. Leden van het verzet maken een einde aan het leven van de 23-jarige Cor Klap. Later op de dag wordt er bij de boerderij – waar nu veevoerbedrijf Verveka is gevestigd - weer geschoten. De 24-jarige vrouw van Cor, Margje Ladru, ondergaat hetzelfde lot als haar man. 

Hun lichamen krijgen de daaropvolgende nacht een tot op de dag van vandaag onbekend graf in de polder. De reden? Het verzet verdenkt hen ervan verraad te willen plegen. Aanwezig bij het verhoor en de liquidaties is verzetscommandant Maarten Schakel, later de burgemeester van Hoogblokland, Hoornaar en Noordeloos en nationaal bekend als prominent Tweede Kamerlid.

Nederlandse SS-er en zijn vrouw

Maar net als alle andere betrokkenen bij deze schokkende episode uit de oorlog zwijgt hij erover. Tot 2018 blijven de monden gesloten. Niels de Bruin raakt dan geïntrigeerd door het verhaal van een bewoner van Noordeloos dat in de tuin van zijn vakantiehuis in de Alblasserwaard mogelijk de resten liggen van een verraadster.

Hij duikt het archief in en ontdekt er het verhaal van een Nederlandse SS’er en zijn vrouw, die mogelijk hadden willen infiltreren. De verzetsgroep van de latere ARP-politicus Maarten Schakel blijkt betrokken, maar wat is er precies gebeurd? 

Door het archiefonderzoek komt De Bruin in contact met de zoon van het echtpaar. Ook spreekt hij de familie van een verzetsman die bij de executie van de vrouw was betrokken. 

‘Het verraad en de voortdurende doodsangst’

De Bruin is de laatste om een oordeel te vellen en is dat zeker ook de insteek van de documentaire. “Op geen enkele manier kunnen we ons voorstellen hoe het er in die jaren aan toeging. De complexiteit, de mentale last die verzetsmensen droegen, het verraad en de voortdurende doodsangst; in die context werden zij beladen met enorme verantwoordelijkheden, voor hun gezin, voor hun medestrijders. Zij moesten in die onvoorstelbare omstandigheden keuzes over dood en leven maken.”

Openstelling archief

Na enkele jaren komt NOS-documentairemaker Lex Runderkamp op zijn pad. In het kader van de openstelling zonder beperkingen van het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging volgt hij mensen die in het archief doken op zoek naar wat er in de oorlog is gebeurd. 

In het archief liggen de dossiers van zo’n 425.000 mensen die werden verdacht van samenwerking met de bezetter. Met daarin ook de verhalen van slachtoffers. 

‘Zelfs na vijf jaar onderzoek is nog niet alles boven water’

Het leverde drie documentaires op over verzet, verraad en vervolging. In de eerste documentaire draait het om de liquidaties in Hoornaar en het jarenlange onderzoek van Niels de Bruin. De uitzendingen van ‘De oorlog die nooit ophoudt’ zijn op de vrijdagen 3, 10 en 17 januari, vanaf 20.28 uur op NPO 2. 

“Zelfs na vijf jaar onderzoek is nog niet alles boven water”, sluit Niels de Bruin af. “Ik hoop dat de uitzending van de documentaire ervoor zorgt dat ik via kinderen of kleinkinderen van toenmalige bewoners van de Alblasserwaard toch nog meer informatie verkrijg.”