Wethouder Piet Vat gaat met pensioen: dienaar van de raad neemt afscheid

MOLENLANDEN • Piet Vat (69) neemt afscheid als wethouder van Molenlanden, na veertien jaar. Het had zomaar veel korter kunnen zijn. ‘In Molenwaard was er een moment waarop ik dacht: ik heb hier geen zin meer in.’

Dat moment had alles te maken met de houding van twee raadsleden: Ineke van der Have (VVD) en Joke van de Graaf (toen nog van Gemeentebelangen Molenwaard). “Zij zaten best wel eens in mijn irritatiezone. Later heb ik een fijne samenwerking met hen gehad, maar destijds vond ik dat lastig. Ik dacht: ik sta hier voor de samenleving de boel te verdedigen, ben er iedere dag mee bezig, maar hier in raad sta ik me te verantwoorden alsof ik verkeerde dingen doe. Ik ervoer het als: dit hebben wij als college bedacht, het is goed voor de samenleving, zeg maar gewoon ‘ja’.”

Knop om

Hij besprak zijn gevoel met toenmalig burgemeester Dirk van der Borg. “Hij gaf mij het advies: ‘Ga eens lekker spiegelen; wat beweegt jou?’ Twee of drie keer heb ik gesproken met een zelfstandig coach, trainer en mediator uit Brabant. Er was een heel traject voor uitgestippeld, een half jaar ofzo. Bij de tweede of derde sessie vroeg die coach: ‘Als je voor de raad staat, hoe sta je daar? Als directeur van de organisatie die komt vertellen hoe het in elkaar zit? Of als dienaar van de raad?’ Ik heb hem even aangekeken en zei: ik sta daar inderdaad als directeur terwijl ik dienaar van de raad moet zijn, want de raad is mijn opdrachtgever. Ik was er blij mee, dit zette bij mij de knop om. Vanaf toen ben ik op een andere manier met de raad omgegaan. Het zat blijkbaar in me, maar het kwam er eerst niet uit.”

• De realisatie van winkelcentrum Kleyburgplein was een pittig proces voor wethouder Piet Vat. - Foto: Anne Marie Hoekstra

Andere vlieghoogte

Na die paar sessies hoefde Vat niet meer terug naar Brabant. “Dat gesprek heeft me enorm geholpen. Ik besefte: Vat, je bent de hele dag met deze materie bezig, maar raadsleden hebben de hele dag hun werk. Zij zitten op een heel andere vlieghoogte. De knop die ook omgezet werd: ik moet proberen die raad op een goede manier mee te nemen. Proberen uit te leggen, de dilemma’s bij hen neer te leggen.”

Ik had eerlijk gezegd geen flauw idee waar ik ‘ja’ tegen zei

Picknickbank

Als hij zijn jongere zelf uit 2010 een advies had kunnen geven, zou hij gezegd hebben: “Ga de samenleving in, leg je oor te luisteren, kijk om je heen wat er gebeurt. Mijn ervaring is dat dat zijn vruchten heeft afgeworpen. Zeker toen de gemeente steeds groter werd, kreeg ik van inwoners te horen: de gemeente komt steeds verder van je af te staan. Ik heb geprobeerd altijd heel dichtbij te blijven. Mijn werkplek was niet het gemeentekantoor. Het liefst had ik mijn afspraken in de dorpen, bij mensen thuis, in een dorpshuis, waar dan ook. Tenzij iemand liever op het gemeentekantoor afsprak natuurlijk. Ik ben een tijdje regelmatig mijn werk gaan doen op picknickbanken in de dorpen.”

Weg bij ABN Amro

Het idee om wethouder te worden kwam in 2009 niet van hemzelf. “In oktober 2009 kreeg ik te horen dat ik vanwege een reorganisatie weg moest bij ABN Amro. Daar had ik 36 jaar met veel plezier gewerkt. Ik werd in die tijd gebeld door de voorzitter van de plaatselijke kiesvereniging. Hij vroeg me of ik kandidaat wilde zijn voor het wethouderschap. Hij wist niet dat ik te horen had gekregen dat mijn werk bij de bank eindig zou zijn. Achteraf heb ik het als besturing gezien. Ik had eerlijk gezegd geen flauw idee waar ik ‘ja’ tegen zei.”

Veranderingen

In 14 jaar wethouderschap zag hij veel veranderen. De grootste veranderingen vond hij de drie decentralisaties, waarbij de landelijke overheid taken overdroeg aan gemeenten: de jeugdhulp, arbeidsparticipatie en de wet maatschappelijke ondersteuning. “Je moest een organisatie neerzetten, wat we nu onze sociale teams noemen. Van tevoren was het ach en wee. Het is een spannende periode geweest. Het verhaal was: de gemeente staat het dichtst bij zijn inwoners. Alleen werden wij tegelijkertijd geconfronteerd met een forse bezuinigingsslag, terwijl we verplicht waren om een jaar lang alle eerder gemaakte afspraken te blijven invullen.”

Gelukkig is het niet heel veel gebeurd dat mensen boos waren. Ik ging altijd eerst naar de inwoner om zijn of haar verhaal te horen

Dichter bij inwoners

Uiteindelijk is hij blij met de verandering. “Als gemeente hebben we een periode nodig gehad om erin te komen, de teams te vormen. Het was een totaal andere manier van werken. Maar ik ben blij met deze wijziging. Je staat als gemeente inderdaad veel dichter bij je inwoners. We hebben met onze drie sociale teams korte lijnen met inwoners. En je kent de taal.”

Hoor en wederhoor

Een nadeel heeft de decentralisatie ook. “Als inwoners het niet eens zijn met een besluit, dan weten ze je gauw te vinden. Dat vind ik niet erg, ik ben van hoor en wederhoor. Gelukkig is het niet heel veel gebeurd dat mensen boos waren. Ik ging altijd eerst naar de inwoner om zijn of haar verhaal te horen, pas dan vroeg ik om het verhaal vanuit de organisatie. Daarna zochten we met elkaar naar een oplossing. Ik heb nog nooit gehad dat daarna de boel is blijven sudderen. Het is belangrijk dat je het goed kunt uitleggen, met de verantwoordelijke medewerker erbij.”

Gezin centraal

Terwijl er landelijk dramaverhalen verteld worden over jeugdzorg, vindt Vat dat Molenlanden de jeugdzorg goed heeft geregeld. “Daarvoor mag ik me gelukkig prijzen. Dit betekent niet dat we het iedereen naar wens kunnen maken. Maar we hebben een aantal jaren geleden een project neergezet: ‘Onze kinderen nabij’. Het gezin staat centraal. Wat kunnen we aan preventie doen, om te voorkomen dat een jongere in de dure jeugdhulp terecht komt? De evaluatie gaat binnenkort naar de raad toe. We kunnen zeggen dat we dankzij vroegsignalering hebben kunnen voorkomen dat jongeren naar dure hulpverlening moesten, zoals een GGZ-instelling. Onze jeugdprofessional kan zelf expertise inbrengen, waardoor jongeren maar kort hulp nodig hebben. Ik wil niet zeggen dat dit met alle jongeren lukt. Maar: petje af voor onze jeugdteams.”

Winkelcentrum

Er waren gedurende zijn wethouderschap hoogte- en dieptepunten. “Winkelcentrum Kleyburgplein in Nieuw-Lekkerland was zowel een hoogte- als een dieptepunt in Molenwaard. Alle zaken waar je tegenaan liep, dat heeft mij emotioneel best wel geraakt. Het was een dramaverhaal. Het kwam niet rond met grondeigenaren. En ook het budget dat de raad beschikbaar had gesteld was een probleem. Ik heb de hulp ingeroepen van een bureau dat ik kende, om het los te krijgen. We namen afscheid van een commerciële projectontwikkelaar. Uiteindelijk is het van de grond gekomen dankzij de kennis en kunde van Roel van Bruggen, een gepensioneerd projectontwikkelaar. Dan zie je hoe belangrijk het is om lokale bekendheid te hebben.”

Emotie

Het moment waarop de gemeenteraad van Molenwaard zijn goedkeuring gaf aan het plan voor het Nieuw-Lekkerlandse winkelcentrum kan Vat zich goed herinneren. “Ik schoot in de emotie. Dat is me één keer overkomen en dat was toen. Het was een traject dat al ongeveer 15 jaar liep. Toen de raad instemde was er opluchting en dankbaarheid, er waren gelukkige gezichten op de tribune, alles kwam bij elkaar.”

Verdriet

Tijdens zijn wethouderschap kreeg Vat te maken met een persoonlijk drama. “In januari 2018 is mijn vrouw Lena ziek geworden, ze had blaaskanker. Later dat jaar heb ik me teruggetrokken uit de politiek. In december 2018 is ze overleden. Ik was kandidaat-wethouder voor de nieuwe gemeente Molenlanden, maar heb alles uit mijn handen laten vallen. Bijna drie maanden heb ik thuis gezeten. Met mijn kinderen en kleinkinderen haalde ik herinneringen op. Ik zei tegen hen: ik ga een dagboek maken van het afgelopen jaar. Dan maak je het hele proces opnieuw mee. Het maken van dat boek met foto’s en verhalen heeft me geholpen om een stukje van het verdriet en gemis te verwerken. Het dagboek heb ik ook aan mijn kinderen gegeven. Met elkaar zaten we huilend aan tafel, rondom die boeken.”

Wens

Als hij bij zijn vertrek een wens zou mogen uitspreken voor Molenlanden, dan heeft die vooral betrekking op ruimtelijke ordening. “Het is mijn hartenwens dat we het vergunningentraject nog eens goed voor elkaar gaan krijgen. Als ik hoor tegen wat voor processen vergunningaanvragers aanlopen nadat we als college ‘ja’ hebben gezegd tegen een principeverzoek… Er is sprake van overregulering, daar baal ik van. Dat gaat nu gelukkig de goede kant op. Mijn advies aan medewerkers is: kom uit het gemeentekantoor vandaan, ga naar de aanvrager toe, laat je gezicht zien.”

Andere dingen

Na zijn afscheid op donderdag 11 juli gaat hij ‘even lekker niks doen’. “Daarna gaan we zien. Ik kijk er ook wel naar uit om gewoon lekker vrijwilligerswerk te gaan doen. Het bestuurlijke werk ga ik missen, ik vind het waanzinnig mooi werk, maar nu is het tijd om andere dingen te doen.”

Personalia
In voormalig Nieuw-Lekkerland en Molenwaard was Piet Vat vanaf april 2010 bijna 9 jaar wethouder. Vanaf maart 2019 was hij wethouder in Sliedrecht. In mei 2022 keerde hij terug in het college van Molenlanden.Voordat Vat wethouder werd, werkte hij 36 jaar bij ABN Amro. Hij begon zijn werkzame leven als schipper in de binnenvaart.Samen met zijn vrouw Lena, die in 2018 overleed, kreeg Vat 4 kinderen en 16 kleinkinderen.

• Piet Vat: ‘Ik kijk er ook wel naar uit om gewoon lekker vrijwilligerswerk te gaan doen’. - Foto: Anne Marie Hoekstra