Dominee Christiaan Baan en zijn gezin vluchtten weg uit Israël na aanslagen Hamas: ‘Het boek van de dialoog is dicht’

NIEUWPOORT • Halsoverkop moest het gezin Baan in oktober Israël achter zich laten. Dominee Christiaan Baan blikt terug.

Zaterdagochtend 7 oktober. Na een vakantie in de Sinaï woestijn zijn Christiaan en Diwina Baan en hun drie kinderen weer thuis, in huis nummer 2 in Nes Ammin. Ze hebben pittige maanden achter de rug. 

Het gezin verruilde in september 2022 de pastorie van de hervormde gemeente in Nieuwpoort voor de kibboets in het noorden van Israël, waar Christiaan werkt als predikant en studieleider. “We waren echt ontspannen op dat moment”, vertelt hij. “Voor ons gevoel hadden we onze plek gevonden. We hadden de hete zomer achter de rug en gingen de koelere en veel prettiger maanden tegemoet. De vogels floten, het was aan alle kanten een vredige ochtend.”

Terroristische aanval
Dan komt er een appje binnen: wees alert vanwege de gebeurtenissen in het zuiden. “We hadden geen idee waar het over ging, tot we op internet gingen kijken. Toen drong de werkelijkheid tot ons door.” 

Ze lezen over de terroristische aanval van Hamas, de vele doden die er gevallen zijn en de dreiging van nog meer aanslagen. “De rest van de dag is in een soort roes verlopen. We volgden intensief het nieuws, reageerden op ongeruste appjes vanuit Nederland. Bang waren we niet. Ons gevoel was: ‘Hier blijft het rustig.’ Het was wel heel onwerkelijk. We voelden de spanning om ons heen.”

Kolonnes tanks
De volgende dag zien ze een legerpost voor de toegangspoort van Nes Ammin, bulldozers maken een wal aan de noordrand, bij het doen van boodschappen komen ze langs kolonnes tanks, leden van de kibboets lopen opeens in uniform, de scholen zijn dicht. De naderende oorlog is opeens heel dichtbij. 

“We zijn bij vrienden die in een huis met een schuilplaats wonen gaan slapen. Wel ben ik nog thuis gaan douchen. Daar schrok ik ontzettend van het geluid van de wasmachine. Dat lijkt heel erg op het alarm dat afgaat als er rakketten aankomen. Later werden we met een schok wakker van een luide knal in de buurt. We realiseerden ons toen: we moeten hier weg.”

Trouwalbum en tandendoosje
Gemakkelijk is dat niet. De chaos op luchthaven Ben Goerion schrikt af; ze besluiten om de grens over te steken naar Jordanië. Veel laat het gezin Baan achter. “Het trouwalbum, de kat en een tandendoosje van een van de kinderen. Daar kwamen we een paar dagen geleden achter toen hij een losse tand had.” 

Onderweg weten ze een vlucht te boeken naar Djedda, een stad in Saudi-Arabië. Daar vandaan kunnen ze terugvliegen naar Nederland. Het is snel verteld, maar de spanning onderweg is groot. Is de grens nog open, wordt de vlucht niet geannuleerd? “Heel wonderlijk was dat we een groep Duitsers tegenkwamen. Zij waren ook onderweg naar het vliegveld in Jordanië. ‘We hebben nog vijf plaatsen over, willen jullie meerijden?’ Die kans hebben we met twee handen aangegrepen.”

Pastorie
Christiaan vertelt het verhaal aan de keukentafel in de pastorie van de christelijk gereformeerde kerk in Nieuwpoort. “Die stond leeg, dus we konden hier zo in. Heel bijzonder. Deze plaats voelt voor ons als thuis.”

De dankbaarheid en blijdschap om de veilige thuiskomst zijn vermengd met verdriet en zorgen. “Ik denk vaak aan psalm 91, waarin het gaat over het veilig zijn in de schaduw van de Allerhoogste. Dat hebben we op allerlei manieren mogen ervaren. Maar ook het gruwelijke van deze psalm - er zullen er duizend vallen aan uw zijde en tienduizend aan uw rechterhand - is werkelijkheid geworden. Van vrienden die we daar hebben gemaakt zijn familieleden en vrienden omgekomen. Wat je vroeger zo makkelijk las, heeft nu een wrange bijklank gekregen. En wij hadden een tweede thuis om naar toe te gaan; degenen die we achtergelaten leven nog in voortdurende spanning.”

Dialoog
Wat zeker ook meespeelt: de kibboets Nes Ammin is juist opgezet met als doel om een plaats te bieden voor de dialoog tussen bevolkingsgroepen, geloven en overtuigingen. Een dialoog die nu verder weg is dan ooit. “Er is zóveel kapot gemaakt. Wij woonden en leefden tussen Joden en Arabieren, die openstonden voor het gesprek. Maar dat boek is nu helemaal dicht. De wapens zullen eerst moeten zwijgen, voordat dat heel voorzichtig weer een klein stukje opengedaan kan worden.”

Over een terugkeer naar Israël is Christiaan duidelijk: liever vandaag dan morgen. “Het is nu alleen nog niet veilig. Over een half jaar willen we de balans opmaken. Dat is voor ons een onzekere situatie. Maar we vertrouwen erop dat, wat de uitkomst ook is, het God is die ons de weg wijst.”

Dominee in Nieuwpoort
Zes jaar lang was Christiaan Baan uit Molenaarsgraaf voorganger van de hervormde gemeente in Nieuwpoort. Al veel langer was er de wens om over de grenzen aan het werk te gaan. Die kwam in 2022 in vervulling, toen hij aangesteld werd als predikant en studieleider in de kibboets Nes Ammin. Daar begeleidde hij onder meer de vrijwilligers en ging met hen op excursies.