Stichting geeft gedachtegoed Goudriaanse Martine Vonk door

GOUDRIAAN • Martine Vonk (1974 – 2019), geboren Goudriaanse, is voor veel streekgenoten nog altijd een bekende. Ze zette zich al jong in voor natuur en milieu. Om te laten bloeien wat zij zaaide, komt er een Martine Vonk-leerstoel aan de universiteit van Utrecht.

Milieukundige Martine Vonk werd 45 jaar. Ze stierf aan de gevolgen van borstkanker. Vonk was van 2010 tot 2015 actief voor de ChristenUnie in Vianen. De laatste jaren van haar leven woonde ze met haar man en dochter in Houten. Met een bijzondere leerstoel ‘Christelijk Ecologisch Denken’ willen initiatiefnemers milieuvraagstukken doordenken vanuit een christelijke ethiek.

Inspireren
Een van de initiatiefnemers is Martines vriendin Theanne Boer. Op Martines begrafenis sprak Boer de hoop uit dat het gedachtegoed van haar vriendin zou worden doorgegeven. “Martine had een enorme staat van dienst in het inspireren en motiveren van christenen als het gaat om duurzaam leven. Ze ging honderden zaaltjes af, gaf lezingen en interviews, ze heeft alles gedaan om de kerken te bereiken. Met Roel Kuiper, tot voor kort rector van de theologische universiteit in Kampen, had ik al eens nagedacht over een eco-theologische leerstoel. En nu vonden we dat de tijd daar rijp voor was. Van de universiteit krijgen we alle medewerking.”

Ecologische gerechtigheid
De initiatiefnemers, waartoe naast Boer ook onder andere voormalig Tweede-Kamerlid Carla Dik-Faber (CU) behoort, willen met de leerstoel nagaan wat de Bijbel zegt over omgaan met de schepping. Boer: “In september 2022 hebben we de Martine Vonk Stichting opgericht. De stichting heeft een bredere doelstelling: het christelijk ecologisch denken en handelen bevorderen, zodat zorg dragen voor de schepping een manier van leven wordt voor christenen. Het heeft ook alles te maken met hoe we omgaan met mensen in arme landen. Ons gedrag hier zorgt voor klimaatverandering daar. De leerstoel richt zich ook op ongelijke mondiale verhoudingen. Dat kun je samenvatten als ecologische gerechtigheid. Dan komen er een hele hoop vragen op. Wat is plek van de mens in de schepping? Staan we boven de schepping of erin? Wat is onze opdracht?”

Mensen en milieu
Martine was boerendochter. “Haar broer Jan Vonk heeft nog altijd een boerderij in Goudriaan. Ze koos voor een studie milieukunde en specialiseerde zich in de sociale kant ervan, dus de omgang van mensen met het milieu. In 2006 promoveerde ze met een proefschrift over de kwaliteit van leven in oude religieuze leefgemeenschappen: de amish, franciscanen, benedictijnen en hutterieten.”

Vijf voor twaalf
Het is hard nodig dat de leerstoel er komt, vindt Boer. “Het is vijf voor twaalf. We hebben ook als gelovigen de wereld tot op het bot uitgebuit. Zoals we nu terugkomen van slavernij en denken: raar dat we dat hebben gedaan, moeten we dat ook gaan zeggen over het laten uitsterven van diersoorten en vervuilen van de aarde en oceanen. Als mensen mij vragen waar ze moeten beginnen met verduurzamen zeg ik: met dat wat je het meest raakt. Als je het erg vindt dat arbeiders twaalf uur per dag moeten zweten boven een berg spijkerbroeken, ga dan op zoek naar een verantwoord gemaakte spijkerbroek.”

Geld nodig
Om een bijzonder hoogleraar een halve weekaanstelling te geven is 60.000 per jaar nodig. De Martine Vonk Stichting is druk bezig met fondsenwerving. “Hulporganisaties die werkzaam zijn in Afrika en Azië hebben al financiële toezeggingen gedaan. Zij hebben veel meer het besef dat klimaatverandering enorme gevolgen heeft, nu al. Zij zijn ontzettend blij dat de leerstoel er komt. Ook bedrijven in groene sector en mensen die Martine gekend hebben doneren. Verder zijn er fondsen die bijvoorbeeld wetenschappelijk onderzoek financieren, of natuur- en milieuprojecten. Het lijkt erop dat het gaat lukken, maar er is nog best wat nodig. We willen graag toezeggingen voor minstens vijf jaar.”

Dagelijks handelen
De hoogleraar moet zorgen voor een verbinding met het dagelijks handelen. “Dat is erg in de stijl van Martine. Hij of zij moet iemand zijn die de weg naar de kerken en christenen weet te vinden. En die onderzoeksresultaten zo weet te presenteren dat ze voor iedereen begrijpelijk zijn. Het moeten onderzoeken zijn waar we in het veld echt iets aan hebben.”

Verwonderd
Processen zijn stroperig, de lobby van tegenkrachten is machtig, de schade aan de aardbol is al groot. Hoeveel zin heeft de leerstoel? “Martine zou denk ik zeggen: niks doen is geen optie. Je kan niet op de Titanic doorgaan met muziek maken. Econoom Bob Goudzwaard zegt: ‘Je moet je niet bezig houden met het einddoel, maar met het beginsel: goed zorgen voor alles wat leeft. God gaat over het ‘eindsel’, wij gaan over het beginsel. Verder zou Martine zeggen: als je ziet hoe mooi alles is gemaakt, dan ga je dat toch niet vernielen? Daar zorg je goed voor, omdat je verwonderd bent over de pracht ervan.”