Tachtig jaar oorlog in één boek

De Tachtigjarige Oorlog is een van de meest importante perioden uit de geschiedenis der Nederlanden. In die woelige tijd is de basis gelegd voor het Nederland zoals we dat nu kennen. Willem van Oranje, de hertog van Alva, koning Filips II, de Watergeuzen en Johan van Oldenbarneveldt zijn historische figuren uit die tijd. Belangrijke gebeurtenissen waren onder andere de Unie van Utrecht, de slag bij Nieuwpoort, het turfschip van Breda, het Leidens ontzet, het twaalfjarig bestand en de Vrede van Munster.

Omdat die tachtigjarige oorlog, die zich afspeelde in het tijdvak 1568-1648, zo belangrijk is geweest is ze een begrip dat bij de meesten van ons zijn sporen heeft achtergelaten. De oorlog tegen de Spanjaarden, de strijd voor vrijheid en de rebellie tegen de centraliserende politiek van Filips II, de koning van Spanje die zijn hele rijk uniforme regels wilde opleggen.

Vroom katholiek

“Filips II had geen enkel begrip voor andere ideeën en culturen”, vertelt Huib Leeuwenberg. “Hij was een vroom katholiek, en zijn denkbeelden zijn daar mede door bepaald. Hij was onder andere een voorstander van een uniforme belastingheffing en de afschaffing van de vele privileges die de adel en de burgerij in de steden in de loop der tijd hadden gekregen. In de Nederlanden zou vooral de lage adel veel van zijn invloed in bestuurszaken verliezen, en die wilde ze niet uit handen geven.”

In 1979 is in Utrecht een tentoonstelling gehouden over de Unie van Utrecht, gewijd aan de periode 1560-1609. Op uitnodiging van Walburg Pers hebben professor Simon Groenveld en drs. Huib Leeuwenberg daar, onder de titel ‘De kogel door de kerk?’, een standaardwerk over geschreven dat in hetzelfde jaar is uitgegeven. Enkele jaren later is hetzelfde tweetal gevraagd om een vervolgdeel te wijden aan de periode tot 1648. Dat is op de markt gekomen onder de titel ‘De bruid in de schuit’.

“Twee jaar geleden klopte Walburg Pers opnieuw aan bij Groenveld en mij”, gaat Leeuwenberg verder. “Nu met het verzoek om de beide voorgaande delen in één compleet standaardwerk te reviseren en te moderniseren, zowel wat tekst als illustraties betreft.” Dat werk ligt er nu. “Groenveld, oud-hoogleraar geschiedenis aan de universiteit van Leiden, heeft daarbij het meeste hooi op zijn vork genomen.”

Vier thema’s

Er is gekozen voor een concept dat uitgaat van vier thema’s: de staatsrechtelijke, economische, maatschappelijke en godsdienstige situatie. Deze worden beschreven op drie peilmomenten: rond 1560 (begin van de moeilijkheden), 1609 (Twaalfjarig Bestand) en 1648 (Vrede van Munster). Deze ‘momentopnamen’ worden verbonden door hoofdstukken waarin het verloop van de gebeurtenissen van de Tachtigjarige Oorlog worden beschreven. Dat was de periode dan een aantal van de zeventien Nederlandse gewesten, die weinig onderlinge samenhang vertoonden (zelfs de taal verschilde per gewest), zich ontpopte tot een van de machtigste naties ter wereld.

De opzet is zeer didactisch en wetenschappelijk verantwoord. Groenveld en Leeuwenberg zijn er anderhalf jaar intensief mee bezig geweest. De laatste, die altijd veel belangstelling heeft gehad voor het tijdvak waarin de Tachtigjarige Oorlog zich afspeelde, heeft vooral de religieuze aspecten alsmede staat en bestuur in de Nederlanden voor zijn rekening genomen. Daarbij ging het niet zozeer om het inpassen en toevoegen van nieuwe feiten, maar om de nieuwste inzichten en interpretaties in dit overzichtswerk te verwerken. Aan de grote lijn van de geschiedenis is niet getornd.

In het najaar van vorig jaar is het nieuwe standaardwerk, deze keer onder de allesomvattende titel ‘De Tachtigjarige Oorlog’, in een oplage van vijfduizend exemplaren, van de persen gerold. Professor Groenveld bood het eerste exemplaar aan aan Mark Rutte, zelf historicus en oud-leerling van Groenveld. “De grootte van de oplage heeft me aangenaam verrast”, aldus Huib Leeuwenberg. “Dat is heel veel voor zo’n werk dat als naslagwerk vooral wordt gebruikt bij universiteiten en lerarenopleidingen, maar ook bij historisch geïnteresseerden in de boekenkast te vinden is. Tot mijn verbazing is binnen een half jaar al driekwart van de eerste editie verkocht, en de uitgever bereidt een herdruk voor in het najaar.” Het boek is ook in Vianen te koop: bij Niestadt Boek en Kantoor, voor de prijs van 69,50 euro.

Reacties

Er zijn nog geen reacties