Roman vervult droomwens

Drie kinderen van dezelfde moeder, drie individuen zonder enige cohesie, drie ijsschotsen die mijlen ver uit elkaar zijn gedreven. Moeder heeft haar best gedaan om van het gezin een Douwe Egbertsfamilie te maken, die zo veel loyaliteit behoort uit te stralen, dat de buitenwereld vanzelf de loftrompet zou steken. Het heeft averechts gewerkt. In al haar onschuld heeft ze zelf de basis voor de verbrokkeling gelegd door ieder van ons een rol aan te meten, wat de ontwikkeling van onze onderlinge verstandhouding heeft ondermijnd: we zijn nooit maatjes geworden, altijd concurrenten van elkaar.

Aan het woord is Ralf van Doorn, de hoofdpersoon in de literaire roman ‘Eilanders’ die afgelopen maand zijn première beleefde. Schrijver is Harderwijker Bob Tiesema, oud-leraar Nederlands, voor wie de pensioengerechtigde leeftijd de start van een nieuwe carrière betekende. “Ik heb dit boek al 25 jaar willen schrijven, maar het ontbrak me aan tijd. Die kwam pas toen ik met pensioen ging.” Een avondje op de bank en kijken naar de film ‘La pianiste’ was het laatste zetje dat Tiesema nodig had om de eerste woorden in te tikken. In die film woont pianolerares Erika Kohut samen met haar moeder in een benauwd Weens appartement. Ze slapen zelfs in hetzelfde bed. Als zij een jonge student onder haar hoede krijgt die verliefd wordt op haar, gaat ze steeds vreemder gedrag vertonen.

“Wat me zo aansprak in die film is het claimende gedrag van een moeder naar haar dochter. En dan ontdekken hoe verknipt een mens kan worden door allerlei remmingen. Na het zien van die film wist ik hoe mijn boek zou eindigen. Daardoor kon ik ermee beginnen.” In Eilanders is Ralf de verknipte figuur. Hoewel hij veel overeenkomsten vertoont met Tiesema zijn er ook veel verschillen. “Het zou niet best zijn als ik op hem lijk: Ralf is neurotisch en gespleten.”

De overeenkomsten zitten hem vooral in de feiten. Ralfs vader overlijdt -net als de vader van de schrijver- als hij anderhalf is. Hij hoort verhalen over de man die hij nooit gekend heeft, bestudeert van tijd tot tijd de enige zwart-witfoto die er is en bekijkt het handschrift van de grote onbekende. Er komt geen nieuwe man in het leven van zijn moeder, die ratio en emotie niet in balans heeft. Die wankele basis veroorzaakt problemen in het latere leven van Ralf. Zo kan hij moeilijk relaties aangaan en onderhouden en is hij onhandig in de omgang met vrouwen.

Aan de manier waarop zij altijd weer over vader sprak, begon ik me steeds meer te storen. Ik had nooit anders dan lofprijzingen en hosanna’s gehoord. Ook die dag schilderde ze hem als een feilloze, ongenaakbare grootheid af. Als kind wilde ik niets liever horen. Ik putte zelfs vertrouwen uit mijn lang gekoesterde illusie, dat geen vader op deze aarde in de verste verte ook maar kon tippen aan die van mij! Maar nu was ik in een fase, dat ik mezelf niet langer toestond de realiteit geweld aan te doen. (...) nu ik beter wist , vertikte ik ‘t om nog langer de overdreven optimistische verhalen over vader als zoete koek te blijven slikken.

Door het schrijven van het boek kon Tiesema zijn eigen leven op afstand bekijken en droomwensen, zoals hij ze noemt, laten uitkomen. Een van die wensen is de waarheid over zijn vader boven water krijgen. Net als Tiesema’s moeder sprak Ralfs moeder alleen maar mooie woorden over zijn vader. “Maar die man moest toch ook zijn minder fraaie kanten hebben? Hij zou toch ook wel eens driftig worden?” In het boek stelt Ralf de vragen die Tiesema nooit aan zijn moeder heeft gesteld, waardoor hij begrip krijgt voor het verleden. Dat resulteert in een diep respect voor zijn moeder.

Eilanders is Tiesema’s tweede boek. In 1980 publiceerde hij het jeugdboek ‘Enkele reis of retour’ over jongeren die opgroeien als pleegkind. Net als in zijn nieuwste roman was ook hier de thematiek de zoektocht naar het verlorene. “Geen bewuste keuze”, geeft de schrijver aan. “Ik kwam er pas achter toen ik Eilanders had afgerond. Ik denk dat voor veel schrijver geldt: als je al hun boeken naast elkaar zet, is de thematiek in ieder boek vaak dezelfde. Schrijfster Anna Enquist heeft daar een goede verklaring voor: de schrijvershand richt zich naar het meest kwetsbare van de ziel. Daar ben ik ook van overtuigd.”

Reacties

Er zijn nog geen reacties